Αύγουστος 1916: Η ιστορική απεργία της Σερίφου, η δολοφονία των εργατών, η λαϊκή τιμωρία των δολοφόνων χωροφυλάκων, η καταστολή της απεργίας με πολεμικό πλοίο που έστειλε η κυβέρνηση Ζαΐμη και η καθιέρωση του 8ώρου

 
Φωτογραφία Αυγούστου 1916: Οι ηρωικοί μεταλλωρύχοι της Σερίφου και πάνω αριστερά ο δολοφονημένος πρωτοπόρος ηγέτης τους, Κωνσταντίνος Σπέρας.

Κώστας Ντουντουλάκης 

Σαν αυτές τις μέρες, στις 5 Αυγούστου του 1916, ο καυτός ήλιος του κυκλαδίτικου θέρους έκαιγε τις πέτρες στη Σερίφο, αλλά μέσα στις σκοτεινές, υπόγειες στοές στο Μεγάλο Λιβάδι και στον Κουταλά, έβραζε ένα ηφαίστειο πολύ πιο επικίνδυνο.

Εκείνες τις πρώτες ημέρες του Αυγούστου, η υπομονή των μεταλλωρύχων εξαντλήθηκε οριστικά.

Τα αλλεπάλληλα εργατικά ατυχήματα, οι καταρρεύσεις των στοών, οι σακατεμένοι σύντροφοι και οι νεκροί που θάβονταν βιαστικά χωρίς καμία αποζημίωση, ξεχείλισαν το ποτήρι της οργής.

Οι άνθρωποι αυτοί δούλευαν από τα χαράματα μέχρι τη νύχτα, σαν σκλάβοι, για ένα κομμάτι ψωμί.

Από πάνω τους, ο Γερμανός ιδιοκτήτης της εταιρείας «Σέριφος-Σπηλιαζέζα», Γεώργιος Γκρόμαν, διαφέντευε το νησί σαν απόλυτος μονάρχης, αδιαφορώντας για την ανθρώπινη ζωή μπροστά στα κέρδη των μεταλλευμάτων.

Στις 7 Αυγούστου, με μπροστάρη τον  πρωτοπόρο συνδικαλιστή Κώστα Σπέρα, οι εργάτες ύψωσαν το ανάστημά τους.
Κήρυξαν γενική απεργία. Αρνήθηκαν να φορτώσουν το πλοίο «Μανούσι» που περίμενε στο λιμάνι και απαίτησαν το αυτονόητο: ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, καθιέρωση του 8ώρου και μέτρα ασφαλείας.

Ο Γκρόμαν, αντί να ακούσει την κραυγή απόγνωσης, κάλεσε σε βοήθεια το κράτος των Αθηνών.

Και το κράτος έστειλε τους δημίους του.

Στις 21 Αυγούστου, ένα απόσπασμα χωροφυλακής με επικεφαλής τον στυγνό και βίαιο υπομοίραρχο Χρυσάνθου πάτησε το πόδι του στο νησί.

Ο Χρυσάνθου δεν ήρθε για να διαπραγματευτεί.

Ήρθε για να τσακίσει το ηθικό των εργατών.

Αφού συνέλαβε τη διοίκηση του σωματείου, διέταξε τους συγκεντρωμένους μεταλλωρύχους στη σκάλα φόρτωσης να πιάσουν αμέσως δουλειά, δίνοντάς τους μια προκλητική προθεσμία πέντε λεπτών.

«Δεν θα δουλέψουμε!» ήταν η απάντηση των εργατών.

Μόλις τα πέντε λεπτά έληξαν, ο υπομοίραρχος Χρυσάνθου, ενεργώντας σαν κτήνος χωρίς ίχνος ανθρώπινης συνείδησης, έδωσε τη διαταγή.

Οι κάννες των όπλων πήραν φωτιά!

Τέσσερις εργάτες –ο Μιχάλης Ζωιλής, ο Θεμιστοκλής Κουζουπής, ο Μιχάλης Μητροφάνης και ο Γιάννης Πρωτόπαππας– έπεσαν νεκροί στο χώμα, βάφοντας τη σεριφιώτικη γη με το αίμα τους.

Δεκάδες άλλοι σφάδαζαν τραυματισμένοι.

Οι δολοφόνοι χωροφύλακες πίστεψαν ότι το αίμα θα έφερνε τον φόβο.

Έκαναν όμως το μεγαλύτερο λάθος της ζωής τους.

Η θέα των νεκρών αδελφών, συζύγων και πατέρων μεταμόρφωσε το πλήθος.

Ο φόβος εξαφανίστηκε και τη θέση του πήρε η πιο αγνή, τυφλή και δίκαιη οργή.

Οι μεταλλωρύχοι, οι γυναίκες τους, ακόμα και τα μικρά παιδιά, όρμησαν μπροστά.

Χωρίς όπλα, αλλά κρατώντας στα χέρια τους πέτρες του νησιού, ξύλα και σιδερένιους λοστούς, έγιναν ένας χείμαρρος που σάρωσε τους εκτελεστές...

Η συγκλονιστική δράση των γυναικών της Σερίφου

Σε αυτή την αντεπίθεση, οι γυναίκες της Σερίφου δεν έμειναν απλοί θεατές.

Μπήκαν στην πρώτη γραμμή της σύγκρουσης με απαράμιλλο θάρρος, υπερασπιζόμενες τους άνδρες και τα παιδιά τους.

Με τις ποδιές τους γεμάτες κοτρόνες που μάζευαν από το άνυδρο σεριφιώτικο έδαφος, τροφοδοτούσαν συνεχώς τους εργάτες, ενώ πολλές από αυτές όρμησαν οι ίδιες στο πεδίο της μάχης.

Μαρτυρίες της εποχής αναφέρουν μια έγκυο γυναίκα που, τυφλωμένη από το κακό που έβλεπε, σήκωσε μια τεράστια πέτρα και την εκσφενδόνισε με δύναμη εναντίον των ενστόλων, καθώς και άλλες μανάδες που πάλευαν σώμα με σώμα για να αφοπλίσουν τους χωροφύλακες.

Η δική τους οργισμένη ορμή ήταν αυτή που έσπασε τον σχηματισμό της χωροφυλακής και μετέτρεψε την υποχώρηση των δολοφόνων σε πανικόβλητη φυγή.

Η λαϊκή τιμωρία των δολοφόνων χωροφυλάκων ήταν ακαριαία και ανελέητη.

Οι κάτοικοι του νησιού, σαν μια γροθιά, πολιόρκησαν τους ενστόλους που μόλις είχαν βάψει τα χέρια τους με αίμα.

Ο υπομοίραρχος Χρυσάνθου και ο τοπικός σταθμάρχης, οι πρωταίτιοι του μακελειού, βρήκαν φρικτό θάνατο κάτω από τη βροχή των βράχων που τους εξαπέλυσε το εξοργισμένο πλήθος.

Η δικαιοσύνη του λαού εφαρμόστηκε εκεί ακριβώς, πάνω στα αιματοβαμμένα μάρμαρα της σκάλας φόρτωσης.

Τα σώματα των δύο επικεφαλής πετάχτηκαν στη θάλασσα.

Οι υπόλοιποι χωροφύλακες, έντρομοι, αφοπλισμένοι και καταδιωκόμενοι από τη μανία των νησιωτών, άρχισαν να τρέχουν σαν κυνηγημένα ζώα, ψάχνοντας να κρυφτούν στα γύρω βουνά για να γλιτώσουν από τη λαϊκή οργή.

Η στρατιωτική καταστολή και η μοίρα των απεργών στη Σύρο

Η Σέριφος είχε πάρει την εκδίκησή της, τιμωρώντας παραδειγματικά τους φυσικού αυτουργούς του εγκλήματος.

Ωστόσο, η απάντηση του κράτους των ολιγαρχών δεν άργησε να έρθει.

Η υπηρεσιακή κυβέρνηση του Αλέξανδρου Ζαΐμη στην Αθήνα, θορυβημένη από την πλήρη απώλεια ελέγχου στο νησί και τη λαϊκή εξέγερση, διέταξε την άμεση και σκληρή καταστολή της απεργίας με πολεμικό πλοίο!

Στις αρχές Σεπτεμβρίου, το πολεμικό πλοίο «Αυλίς» κατέπλευσε στον όρμο του Μεγάλου Λιβαδιού, αποβιβάζοντας μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη εκατοντάδων στρατιωτών, πάνοπλων χωροφυλάκων και δικαστικών ανακριτών.

Ακολούθησε ένα άγριο κύμα τρομοκρατίας, μαζικών συλλήψεων και ανακρίσεων σπίτι-σπίτι.

Ολόκληρη η ηγεσία του σωματείου, ανάμεσά τους ο Κωνσταντίνος Σπέρας, καθώς και δεκάδες εργάτες και γυναίκες που πρωτοστάτησαν στον λιθοβολισμό, δέθηκαν με αλυσίδες, επιβιβάστηκαν δια της βίας και μεταφέρθηκαν στις υγρές και απάνθρωπες φυλακές της Σύρου.

Εκεί, οι απεργοί κρατήθηκαν κάτω από άθλιες συνθήκες, αντιμετωπίζοντας βαρύτατες κατηγορίες για στάση, φόνο και καταστροφή περιουσίας.

Αντίθετα, κανένας από τους εναπομείναντες χωροφύλακες που άνοιξαν πυρ κατά του άοπλου πλήθους δεν διώχθηκε ποτέ!...

Παρά τη φυλάκιση και τις δικαστικές διώξεις, το ηθικό των εργατών δεν κάμφθηκε, καθώς η αλληλεγγύη των σωματείων από την υπόλοιπη Ελλάδα κράτησε ζωντανό τον αγώνα τους.

Παρά τη βίαιη καταστολή, το μήνυμα είχε ήδη σταλεί και η θυσία των τεσσάρων εργατών δεν πήγε χαμένη.

Η ακλόνητη ενότητα και η αποφασιστικότητα των κατοίκων ανάγκασαν τελικά την εταιρεία και το κράτος να υποχωρήσουν προκειμένου να ξαναλειτουργήσουν τα μεταλλεία.

Το σημαντικότερο κέρδος αυτής της αιματηρής σύγκρουσης ήταν η καθιέρωση του 8ώρου για πρώτη φορά στην Ελλάδα στις υπόγειες στοές των μεταλλείων, μαζί με τη βελτίωση των ημερομισθίων.

Για την ιστορική επαλήθευση των γεγονότων, μπορείτε να ανατρέξετε στο επίσημο χρονικό  Απεργία των Μεταλλωρύχων στη Wikipedia
καθώς και στις λεπτομερείς ιστορικές αναδρομές από τους τοπικούς φορείς, όπως το Discover Serifos
και την επίσημη πύλη του Δήμου Σερίφου.

Η απεργία της Σερίφου γράφτηκε έτσι με αίμα και χρυσά γράμματα στην ιστορία του παγκόσμιου εργατικού κινήματος, ως ένας αιώνιος θρίαμβος της εργατικής τάξης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας απέναντι στην καπιταλιστική κτηνωδία.