Ο Τρότσκι ζητούσε "ανεξαρτησία της Ουκρανίας" στις παραμονές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη και ενώ αυτός ήδη διεξαγόταν μεταξύ Σοβιετικής Ένωσης και Ιαπωνίας στην Ασία
Chamberlain, Daladier, Hitler, & Mussolini, Μόναχο 1938...
Αύγουστος 1939. Στην φωτογραφία Reddit - Mongolian Soldier with Captured Japanese POWs αποτυπώνεται ένας Μογγόλος στρατιώτης (σύμμαχος των Σοβιετικών) να επιβλέπει τη μεγάλη ομάδα των Ιαπώνων στρατιωτών της Στρατιάς Κβάντουνγκ που πιάστηκαν αιχμάλωτοι στη στέπα, μετά την κυκλωτική επιχείρηση του Γκεόργκι Ζούκοφ.
Μετά το επαίσχυντο Σύμφωνο του Μονάχου* του Σεπτεμβρίου 1938 μεταξύ Αγγλίας Γαλλίας και Γερμανίας,
μετά την προσάρτηση της Αυστρίας και την επακόλουθη κατάληψη της Τσεχοσλοβακίας, εξαιτίας αυτού του Συμφώνου,
η Ευρώπη το καλοκαίρι του 1939 βρισκόταν στα πρόθυρα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος διαγραφόταν
ως μια υποδαυλιζόμενη από την Αγγλία και τη Γαλλία επίθεση του Χίτλερ εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, τη μόνη χώρα που αντιπαρατέθηκε με εκατοντάδες αεροσκάφη και πιλότους της στον Χίτλερ στην Ισπανία υπονομευόμενη από τον διεθνή καπιταλισμό και κατηγορούμενη για ..."ταξική προδοσία" από τον Τρότσκι,
και ενώ ήταν στο αποκορύφωμά του ο πόλεμος μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και της Ιαπωνίας στην Ανατολή,
ο Τρότσκι διατύπωσε τις θέσεις του για την «ανεξαρτησία της Ουκρανίας»!
Το υπόβαθρο και το χρονολόγιο των γεγονότων έχουν ως εξής:
1. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ξεκίνησε ουσιαστικά στις 7 Ιουλίου 1937, όταν η Ιαπωνία —ένα από τα τρία βασικά μέλη του Άξονα Βερολίνου-Ρώμης-Τόκιο— εισέβαλε στην Κίνα.
Η εισβολή αυτή δημιούργησε το μεγαλύτερο ολοκαύτωμα στην ιστορία της ανθρωπότητας, με τις απώλειες να ανέρχονται σε 35 εκατομμύρια Κινέζους, κυρίως γυναικόπαιδα, νεκρούς και τραυματίες!
Αυτή η ασύλληπτη γενοκτονία αμάχων, που διήρκησε οκτώ ολόκληρα χρόνια μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1945, περιλάμβανε μαζικές σφαγές, φρικτά βιολογικά πειράματα σε ζωντανούς ανθρώπους και την ισοπέδωση ολόκληρων επαρχιών.
Η εισβολή πραγματοποιήθηκε με την πλήρη ανοχή όλων των μεγάλων δυτικών δυνάμεων της εποχής.
Η μόνη δύναμη που ήρθε σε ευθεία στρατιωτική σύγκρουση με τους Ιάπωνες στην ηπειρωτική Ασία και τελικά τους συνέτριψε (τόσο στο Χαλχίν Γκολ το 1939 όσο και στη Μαντζουρία το 1945) ήταν η Σοβιετική Ένωση.
Ωστόσο, τόσο η πραγματική ημερομηνία έναρξης του πολέμου όσο και η ίδια η γενοκτονία του κινεζικού λαού και η καθοριστική σοβιετική συμβολή, αποσιωπώνται κατά αισχρό τρόπο από τη δυτική ιστοριογραφία, τα μέσα ενημέρωσης και τα σχολικά εγχειρίδια.
Η συστηματική αυτή συγκάλυψη επιβλήθηκε για να εξυπηρετήσει τις ψυχροπολεμικές σκοπιμότητες της Δύσης, η οποία μετά το 1945 έσπευσε να προστατεύσει την ηττημένη Ιαπωνία, να δώσει ασυλία στους εγκληματίες πολέμου της και να τη μετατρέψει σε σύμμαχο ενάντια στον κομμουνισμό, θάβοντας την ιστορική αλήθεια.
2. Η Επέκταση του Β΄Παγκ. Πολέμου από την Ασία στην Ευρώπη:
- 12 Μαρτίου 1938: Πραγματοποιείται το Άνσλους (Anschluss), η ενσωμάτωση και προσάρτηση της Αυστρίας στη Ναζιστική Γερμανία.
- 29–30 Σεπτεμβρίου 1938: Υπογράφεται το Σύμφωνο του Μονάχου, με το οποίο ο Βρετανός πρωθυπουργός Νέβιλ Τσάμπερλεν και ο Γάλλος πρωθυπουργός Εντουάρ Νταλαντιέ παραχωρούν στον Χίτλερ την περιοχή της Σουδητίας στη δυτική Τσεχοσλοβακία, αγνοώντας τις σφοδρές αντιρρήσεις της Πράγας.
- 1–10 Οκτωβρίου 1938: Τα γερμανικά στρατεύματα εισβάλλουν και καταλαμβάνουν επίσημα τα εδάφη της Σουδητίας.
- 15 Μαρτίου 1939: Παραβιάζοντας κάθε προηγούμενη συμφωνία, ο Χίτλερ εισβάλλει, καταλαμβάνει και διαλύει ολοκληρωτικά την υπόλοιπη Τσεχοσλοβακία. Τα τσεχικά εδάφη μετατρέπονται σε γερμανικό προτεκτοράτο, ενώ η Σλοβακία αποσπάται ως κράτος-μαριονέτα των Ναζί.
- 9 Μαΐου 1939: Δημοσιεύεται στις ΗΠΑ(...) το άρθρο του Τρότσκι «Το Πρόβλημα της Ουκρανίας». Το κείμενο είχε συγγραφεί στις 22 Απριλίου και ζητούσε μια «ανεξάρτητη Ουκρανία των σοβιέτ»...
Κι ενώ συμβαίνουν αυτά ο Τρότσκι γράφει δύο άρθρα για απόσχιση της Ουκρανίας από την ΕΣΣΔ!. Το πρώτο γράφτηκε στις 22 Απριλίου 1939 και δημοσιεύτηκε στην αμερικανική εφημερίδα Socialist Appeal στις 9 Μαΐου 1939.
- 11 Μαΐου 1939: Ξεκινά επίσημα ο νέος μεγάλος πόλεμος μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και της Ιαπωνίας. Οι πρώτες ένοπλες συγκρούσεις σημειώνονται στα σύνορα Μογγολίας και Μαντσουκούο.
- Ιούνιος – Ιούλιος 1939: Η πολεμική αναμέτρηση στην Ασία κλιμακώνεται. Οι δύο πλευρές στέλνουν ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις στην πρώτη γραμμή. Την ίδια στιγμή, οι θέσεις του Τρότσκι προκαλούν σφοδρές πολιτικές αντιπαραθέσεις στο κομμουνιστικό κινήμα.
- 30 Ιουλίου 1939: Ο Τρότσκι επανέρχεται με το άρθρο
«Η Ανεξαρτησία της Ουκρανίας και οι Σεχταριστές Ξεροκέφαλοι». Επιμένει στην αναγκαιότητα «απόσχισης της Ουκρανίας»! - Αύγουστος 1939: Ο πόλεμος στην Ασία καταλήγει στη συντριβή της 6ης Ιαπωνικής Στρατιάς στην ηπειρωτική Ασία στο Χαλχίν Γκολ.
Η σοβιετική αντεπίθεση υπό τον Γκεόργκι Ζούκοφ ξεκινά στις 20 Αυγούστου. Η ήττα αναγκάζει το Τόκιο να ζητήσει ανακωχή στις 16 Σεπτεμβρίου 1939.
Το γεγονός αυτό καθόρισε τη μετέπειτα άρνηση της Ιαπωνίας να ανοίξει δεύτερο μέτωπο κατά της Σοβιετικής Ένωσης στη Σιβηρία παρά τις επίμονες εκκλήσεις του Χίτλερ.
Παραμονές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη, και ενώ αυτός ήδη διεξαγόταν σκληρός και αμείλικτος στα ανατολικά από την ΕΣΣΔ με την ισχυρότατη Ιαπωνία, η προβοκάτσια που ξεκίνησε ο Τρότσκι για «ανεξαρτησία της Ουκρανίας» δημιούργησε βάσιμες υποψίες ότι λειτουργούσε σε συντονισμό με γερμανικά και ιαπωνικά κέντρα. Προσδοκούσε ότι με αυτόν τον τρόπο θα έβρισκε την ευκαιρία να ξεσπάσει μια ανατροπή εναντίον του Στάλιν στη Σοβιετική Ένωση, μέσω της οποίας πίστευε ότι θα κατάφερνε να αναλάβει ο ίδιος την εξουσία.
*Ως απάντηση στο αγγλογαλλογερμανικό Σύμφωνο του Μονάχου του Σεπτεμβρίου 1938, ο Στάλιν προχώρησε σε έναν αριστοτεχνικό τακτικό ελιγμό.
Προκειμένου να κερδίσει τον αναγκαίο χρόνο προετοιμασίας απέναντι στην επαπειλούμενη σύρραξη, υπέγραψε τον Αύγουστο του 1939 το Σύμφωνο Ρίμπεντροπ-Μολότοφ. Με αυτή τη συμφωνία μη επίθεσης, η Μόσχα παγίδευσε την Αγγλία και τη Γαλλία στον ίδιο ακριβώς λάκκο που εκείνες ετοίμαζαν για τη Σοβιετική Ένωση, εξασφαλίζοντας έτσι πολύτιμο χρόνο για την ραγδαία προετοιμασία των ενόπλων δυνάμεών της.
Η επίκληση του λενινισμού και η σοβιετική απάντηση
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία του Τρότσκι βασίστηκε στην λενινιστική θέση «αυτοδιάθεσης των εθνών μέχρι και την απόσχιση», η οποία είχε εγγραφεί στο Σοβιετικό Σύνταγμα του 1922.
Ο Τρότσκι υποστήριξε ότι η συγκεντρωτική πολιτική της Μόσχας είχε καταπνίξει την πραγματική αυτονομία των εθνοτήτων, προτείνοντας ωστόσο τη διατήρηση των εργατικών συμβουλίων στο νέο κράτος και όχι την επιστροφή στον καπιταλισμό.
Από την πλευρά της Μόσχας, η θέση αυτή αντιμετωπίστηκε με τη μέγιστη αυστηρότητα και χαρακτηρίστηκε ως καθαρή υπονόμευση της σοβιετικής άμυνας.
Η σοβιετική ηγεσία υποστήριξε ότι η πρόταση για απόσχιση της Ουκρανίας –την ίδια στιγμή που η ναζιστική Γερμανία επεδίωκε ανοιχτά την κατάληψη των ανατολικών εδαφών για την εξασφάλιση «ζωτικού χώρου» (Lebensraum)– αντικειμενικά διευκόλυνε τα σχέδια του Χίτλερ για τον διαμελισμό της ΕΣΣΔ, θέτοντας το εθνικό ζήτημα πάνω από την επιβίωση της σοσιαλιστικής πατρίδας.
Η ιστορική διαφωνία του Στάλιν και η ιστορική αλήθεια για το Κίεβο
Μέσα στο Πολιτικό Γραφείο των Μπολσεβίκων, κατά τη διάρκεια των συζητήσεων για τη συγκρότηση της ΕΣΣΔ (1922-1923), μόνο ο Ιωσήφ Στάλιν είχε διαφωνήσει ριζικά με τη γραμμή των Λένιν, Τρότσκι και Ζηνόβιεφ.
Ο Στάλιν αντιτάχθηκε σθεναρά στο δικαίωμα απόσχισης, προτείνοντας αντίθετα το σχέδιο της αυτονομίας εντός της Σοβιετικής Ένωσης.
Η θέση του Στάλιν δε ειδικά ως προς την Ουκρανία, βασιζόταν σε μια ακλόνητη ιστορική πραγματικότητα: μέχρι τότε δεν είχε υπάρξει ποτέ ουκρανικό κράτος στην ιστορία.
Αντιθέτως, η περιοχή αυτή αποτελούσε την ιστορική κοιτίδα των ίδιων των Ρώσων. Στο Κίεβο γεννήθηκε το ρωσικό έθνος –οι Ρως του Κιέβου– και εκεί θεμελιώθηκε η ρωσική εθνική συνείδηση.
Για τον λόγο αυτό, η δημιουργία μιας ξεχωριστής Ουκρανίας με κρατική υπόσταση θεωρήθηκε από τη σταλινική πτέρυγα ως η κατασκευή ενός τεχνητού κράτους που απέκοπτε τη Ρωσία από τις ίδιες της τις ιστορικές ρίζες και δημιουργούσε μια μόνιμη γεωπολιτική απειλή διαμελισμού.
Η πλήρης αντίθεση της Ρόζας Λούξεμπουργκ και η ιστορική προειδοποίηση
Η στροφή του "ταξικού-διεθνιστή" Τρότσκι προς την εθνική απόσχιση το 1939 ερχόταν επίσης σε πλήρη και ριζική αντίθεση με την βασική άποψη υπεροχής του ταξικού έναντι του εθνικού, του ίδιου του Μαρξ όπως και της Ρόζας Λούξεμπουργκ. Ήδη από την περίοδο της Οκτωβριανής Επανάστασης, στο έργο της «Για τη Ρωσική Επανάσταση» (1918), η κορυφαία επαναστάτρια είχε εκφράσει μια δομική και απόλυτη διαφωνία με την πολιτική του Λένιν και του Τρότσκι, αλλά και στελεχών όπως ο Ζηνόβιεφ και ο Καρλ Ράντεκ.
Η Λούξεμπουργκ χαρακτήριζε το σύνθημα για το «δικαίωμα της αυτοδιάθεσης» ως μια «μικροαστική φρασεολογία» και μια επικίνδυνη ουτοπία.
Είχε προβλέψει με αξιοσημείωτη ακρίβεία ότι η παραχώρηση κρατικής υπόστασης και δικαιώματος απόσχισης θα λειτουργούσε ως βόμβα στα θεμέλια της επανάστασης.
Υποστήριζε ότι οι τοπικές αστικές τάξεις και ολιγαρχίες των εθνοτήτων (όπως της Ουκρανίας) θα χρησιμοποιούσαν αυτό ακριβώς το δικαίωμα ως όπλο για να συμμαχήσουν με τον διεθνή ιμπεριαλισμό και να διαλύσουν τη σοσιαλιστική ενότητα.
Η ίδια πρότεινε την εθνική και πολιτισμική αυτονομία εντός ενιαίων δημοκρατιών, θεωρώντας ότι το ταξικό συμφέρον του προλεταριάτου πρέπει να κυριαρχεί απόλυτα έναντι των εθνικών διαχωρισμών.
Συμπέρασμα
Η ιστορική αυτή αντιπαράθεση ανέδειξε τη βαθιά σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις:
από τη μία πλευρά, την εφαρμογή της εθνικής αυτοδιάθεσης μέχρι απόσχισης στον σοσιαλισμό, ως μοχλό πίεσης "κατά της κρατικής γραφειοκρατίας"
και, από την άλλη, την ανάγκη της απόλυτης γεωπολιτικής και στρατιωτικής συνοχής απέναντι σε μια θανάσιμη εξωτερική απειλή.
Οι συνέπειες αυτών των θεωρητικών αναζητήσεων και των συνταγματικών προβλέψεων για το δικαίωμα απόσχισης έμελλε να δοκιμαστούν στην πράξη δεκαετίες αργότερα, επιβεβαιώνοντας τις αρχικές επιφυλάξεις τόσο του Στάλιν όσο και της Ρόζας Λούξεμπουργκ κατά την κρίσιμη περίοδο της τελικής κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης το 1991.
Ποιοι θα ωφελούνταν αν υλοποιούνταν οι θέσεις του Τρότσκι (και) για την Ουκρανία; Η θέση που διατύπωσε ο Τρότσκι την άνοιξη του 1939 ζητώντας την απόσχιση και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας, βρισκόταν σε πλήρη αναντιστοιχία με την πραγματική κατάσταση που επικρατούσε.
Η ανάλυσή του, η οποία βασιζόταν στην προσδοκία μιας αυθόρμητης «αντισταλινικής προλεταριακής εξέγερσης» των Ουκρανών εργατών, αγνοούσε (ή τάχα αγνοούσε...) τους πραγματικούς κοινωνικούς και γεωπολιτικούς συσχετισμούς, καθιστώντας το σύνθημά του αντικειμενικά επικίνδυνο και τυχοδιωκτικό.
Η πραγματική κατάσταση στην Ουκρανία το 1939
Στην πραγματικότητα, η Ουκρανία το 1939 δεν βρισκόταν σε καμία επαναστατική τροχιά όπως την εννοούσε ο Τρότσκι.
Αντίθετα, ο πληθυσμός της ήταν βαθιά διαιρεμένος (καθώς ένα μεγάλο μέρος της είχε κατακτηθεί βίαια από το πολωνικό κράτος μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ το υπόλοιπο ανήκε στη Σοβιετική Ένωση) και εξαντλημένος:
- Στη Σοβιετική Ουκρανία: Η πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν πλέον κουρασμένη από τις τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές ανατροπές της προηγούμενης περιόδου —τη βίαιη κολεκτιβοποίηση και τις οξείες ταξικές συγκρούσεις με τους κουλάκους (1929–1933), καθώς και τη σκληρή εσωκομματική σύγκρουση και τις εκκαθαρίσεις του 1937–1938 που εξάρθρωσαν τα ύποπτα στοιχεία στην κρατική και στρατιωτική μηχανή.
Δεν υπήρχε κανένα οργανωμένο κίνημα που να ζητά "ανεξαρτησία", ούτε θα ήταν ποτέ δυνατόν να υπάρξει κίνημα με τέτοιες αντικαπιταλιστικές θέσεις.
Οι επαναστατικές θέσεις επιτάσσουν τη διεθνιστική ενότητα των σοσιαλιστικών εθνών και όχι τη διαίρεσή τους, καθώς η απόσχιση έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το μαρξιστικό καθήκον της ταξικής συνένωσης του προλεταριάτου.
Οποιαδήποτε προσπάθεια βίαιης αποσταθεροποίησης θα οδηγούσε μαθηματικά σε έναν νέο, καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο στο εσωτερικό της προσπαθούσας να επουλώσει τις πληγές του εμφυλίου και της εισβολής 14 χωρών της Αντάντ ΕΣΣΔ, ακριβώς ενώ ήδη είχε αρχίσει ουσιαστικά σε Ασία και Ευρώπη ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος.
- Σστη Δυτική Ουκρανία (υπό πολωνικό έλεγχο): Το κυρίαρχο ρεύμα στη νεολαία και την ύπαιθρο δεν είχε καμία σχέση με τον μαρξισμό. Ο πληθυσμός βρισκόταν υπό την επιρροή της Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών, η οποία είχε ιδρυθεί από το 1929 και είχε αναπτύξει έντονη τρομοκρατική δράση (όπως η δολοφονία του Πολωνού Υπουργού Εσωτερικών το 1934 που οδήγησε στη φυλάκιση του Στεπάν Μπαντέρα το 1936). Επρόκειτο για ένα σκληρό, ακροδεξιό, φασιστικό κίνημα που έβλεπε τη Ναζιστική Γερμανία ως τον βασικό του σύμμαχο.
Ποιοι θα ωφελούνταν από τις θέσεις του Τρότσκι;
Αν το σύνθημα του Τρότσκι για απόσχιση εφαρμοζόταν, το αποτέλεσμα δεν θα ήταν μια «ελεύθερη εργατική Ουκρανία», αλλά ο άμεσος διαμελισμός της Σοβιετικής Ένωσης προς όφελος των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Οι μόνοι που θα κέρδιζαν θα ήταν:
- Η Ναζιστική Γερμανία (Αδόλφος Χίτλερ): Ο Χίτλερ είχε ήδη έτοιμα σχέδια για την εκμετάλλευση του ουκρανικού εθνικισμού, χρησιμοποιώντας ως δόλωμα την περιοχή της «Καρπαθο-Ουκρανίας». Η περιοχή αυτή ανήκε στην Τσεχοσλοβακία, αλλά όταν ο Χίτλερ διέλυσε και κατέλαβε τη χώρα τον Μάρτιο του 1939, επέτρεψε στους εκεί Ουκρανούς εθνικιστές να κηρύξουν μια σύντομη, υποτυπώδη «αυτονομία». Αυτό το έκανε εσκεμμένα για να στείλει ένα μήνυμα σε όλους τους Ουκρανούς (και της ΕΣΣΔ) ότι η Γερμανία ήταν πρόθυμη να στηρίξει ένα ανεξάρτητο ουκρανικό κράτος, με σκοπό να τους ξεσηκώσει.
Μια αποσταθεροποιημένη ή αποσχισμένη Ουκρανία θα έπεφτε αμέσως στα χέρια των εθνικιστών (οι οποίοι οργανώθηκαν επίσημα υπό την πτέρυγα Μπαντέρα το 1940 και συνεργάστηκαν ανοιχτά με το Γ' Ράιχ κατά την εισβολή του 1941).
Ο Χίτλερ θα αποκτούσε τον «σιτοβολώνα» και τη βαριά βιομηχανία του Ντονμπάς χωρίς καν να χρειαστεί να πολεμήσει, χρησιμοποιώντας την Ουκρανία ως τέλειο ορμητήριο για την τελική επίθεση κατά της Ρωσίας.
- Οι Δυτικές Δυνάμεις (Αγγλο-Γάλλοι και Πολωνοί): Θα έβλεπαν την απόσχιση ως μια χρυσή ευκαιρία να στραγγαλίσουν οικονομικά τη Μόσχα, να της στερήσουν την έξοδο στη Μαύρη Θάλασσα και να εγκαταστήσουν μια ελεγχόμενη κυβέρνηση-μαριονέτα στο Κίεβο.
Η Ουκρανία αποτελούσε ανέκαθεν το «μήλον της έριδος» ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση.
Η επιμονή της σοβιετικής ηγεσίας υπό τον Στάλιν να διατηρήσει την Ουκρανία εντός του σοβιετικού κορμού και να πατάξει κάθε αυτονομιστική κίνηση αποδείχθηκε η μόνη ρεαλιστική επιλογή για την κρατική ασφάλεια.
Χωρίς το βάθος εδάφους, τους πόρους και την εσωτερική σταθερότητα της Ουκρανίας, η Σοβιετική Ένωση δεν θα μπορούσε ποτέ να αντέξει τη ναζιστική εισβολή που ξεκίνησε στις 22 Ιουνίου 1941 και να οδηγηθεί στη μεγάλη αντιφασιστική νίκη του 1945.
Ιστορική Έρευνα Κώστα Ντουντουλάκη 20/9/2026
Πηγές:
