Η πιο κερδοφόρα επιχείρηση στην ιστορία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας δεν ήταν το βαμβάκι, το μαλλί ή τα μπαχαρικά - ήταν το όπιο, και η οικογένεια που έλεγχε το μεγαλύτερο μερίδιο του εμπορίου δημιούργησε μια τραπεζική δυναστεία της οποίας τα ιδρύματα εξακολουθούν να λειτουργούν στην πόλη του Λονδίνου σήμερα.
ΑΝΤΙΛΟΓΟΣ ΧΑΝΙΩΝ
«Γνῶμες, καρδιές, ὅσοι Ἕλληνες, ὅ,τι εἶστε μὴν ξεχνᾶτε, δὲν εἶστε ἀπὸ τὰ χέρια σας μονάχα, ὄχι! Χρωστᾶτε καὶ σὲ ὅσους ἦρθαν, πέρασαν, θὰ ᾿ρθοῦνε, θὰ περάσουν! Κριτές, θὰ μᾶς δικάσουν οἱ ἀγέννητοι, οἱ νεκροί.» Κωστής Παλαμάς
Σάββατο 2 Μαΐου 2026
Οι "Πόλεμοι του Οπίου", της Αγγλίας εναντίον της Κίνας για χάρη των εβραίων εμπόρων οπίου Σασούν και των Ρότσιλντ...
Πώς και γιατί η Μοσάντ διείσδυσε στην Ιταλία, η σχέση της με την δολοφονία Άλντο Μόρο και τη "Σφαγή της Μπολόνια"...
Κρυμμένη Ιστορία: Πώς η Μοσάντ διείσδυσε στην Ιταλία
Maria Nikolakaki 29/4/2026 facebook ·
- Στρατολόγηση και Εξοπλισμός: Ο Alberto Franceschini, ιδρυτικό μέλος των Ερυθρών Ταξιαρχιών, έχει καταθέσει ότι η Μοσάντ είχε προσεγγίσει την οργάνωση προσφέροντας όπλα και υλικοτεχνική υποστήριξη.
- Πολιτικά Κίνητρα: Η Μοσάντ φέρεται να δυσανασχετούσε με την πολιτική του Μόρο, ο οποίος προωθούσε τον διάλογο με την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO).
- Χειραγώγηση της Ομηρίας: Υπάρχουν ισχυρισμοί ότι πράκτορες της Μοσάντ κατασκεύασαν πλαστά μηνύματα (όπως η «ανακοίνωση Νο. 7») για να πείσουν τις αρχές ότι ο Μόρο ήταν ήδη νεκρός, οδηγώντας έτσι στην οριστική διακοπή των διαπραγματεύσεων. [1, 2, 3, 4]
- CIA και Επιχείρηση Gladio: Πολλοί υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ φοβούνταν τον «Ιστορικό Συμβιβασμό» (τη συνεργασία Χριστιανοδημοκρατών και Κομμουνιστών) και ενδέχεται να επηρέασαν τις εξελίξεις μέσω της μυστικής οργάνωσης Gladio.
- Εσωτερική Υπονόμευση: Έρευνες Ιταλών εισαγγελέων έχουν εξετάσει αν τμήματα των ιταλικών μυστικών υπηρεσιών γνώριζαν την τοποθεσία κράτησης του Μόρο αλλά έλαβαν εντολή να μην επέμβουν. [1, 2, 3, 4, 5, 6]
- Κοινός Εχθρός: Και οι δύο πλευρές έβλεπαν με καχυποψία την άνοδο της Αριστεράς στην Ιταλία και την προσέγγιση του Άλντο Μόρο με το Κομμουνιστικό Κόμμα (Ιστορικός Συμβιβασμός).
- Διείσδυση στις Υπηρεσίες: Η P2 είχε καταφέρει να ελέγχει τις κορυφές των ιταλικών μυστικών υπηρεσιών (όπως η SISMI), οι οποίες είχαν παραδοσιακά στενή συνεργασία με τη Μοσάντ για θέματα αντιτρομοκρατίας και Μέσης Ανατολής. [1, 2, 3, 4]
- Η Συμφωνία: Ο Άλντο Μόρο είχε συνάψει μια μυστική συμφωνία με την PLO και άλλες παλαιστινιακές οργανώσεις. Η Ιταλία θα επέτρεπε την ελεύθερη διακίνηση παλαιστινίων μαχητών και όπλων μέσω του εδάφους της, με αντάλλαγμα τη δέσμευση ότι δεν θα πραγματοποιούνταν τρομοκρατικές επιθέσεις σε ιταλικό έδαφος.
- Η Αντίδραση της Μοσάντ: Το Ισραήλ θεωρούσε αυτή τη συμφωνία ως «προδοσία» και «υποταγή στην τρομοκρατία», καθώς η Ιταλία γινόταν ασφαλές καταφύγιο για οργανώσεις που στόχευαν ισραηλινούς στόχους σε άλλες χώρες. [1, 2, 3, 4]
- Υποστήριξη στις Ερυθρές Ταξιαρχίες: Υπάρχουν ισχυρισμοί ότι η Μοσάντ προσέφερε όπλα και πληροφορίες στις Ερυθρές Ταξιαρχίες, όχι από ιδεολογική συγγένεια, αλλά για να αποσταθεροποιήσει μια κυβέρνηση που θεωρούσε εχθρική προς τα ισραηλινά συμφέροντα.
- Ο Ρόλος της P2 στην Ομηρία: Η Στοά P2 κατηγορείται ότι χρησιμοποίησε την επιρροή της στις μυστικές υπηρεσίες για να σαμποτάρει τις έρευνες διάσωσης του Μόρο, αφήνοντάς τον να δολοφονηθεί, καθώς ο θάνατός του εξυπηρετούσε τόσο τη στρατηγική της έντασης όσο και την απομάκρυνση της Ιταλίας από την παλαιστινιακή επιρροή. [1, 2, 3, 4]
Παρασκευή 1 Μαΐου 2026
Βαγγέλης Κτιστάκης: Ο ηρωικός επικεφαλής του ΕΑΜ Κρήτης που προδόθηκε από ντόπιο δοσίλογο και εκτελέστηκε άγρια με τσεκούρι από τους Γερμανούς ενώ σχεδιαζόταν η απελευθέρωσή του από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ
Ο δοσίλογος ενωμοτάρχης που τον συνέλαβε εκτελέστηκε λίγες μέρες αργότερα από λαϊκούς αγωνιστές...
Ο Βαγγέλης Κτιστάκης πέρασε τα παιδικά του χρόνια μέσα στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, και δολοφονήθηκε μέσα στη δίνη του Β'. Η οικογένειά του ήταν τυπικά αστική, μέρος της δραστήριας οικονομικής και ταυτόχρονα πνευματικής και πολιτικής ελίτ της πόλης. Επομένως, η κοινωνική θέση και οι οικονομικές δυνατότητες της οικογένειάς του, του εξασφάλισαν άνετη παιδική και εφηβική ηλικία, σπουδές και διακρίσεις. Στα μέσα της δεκαετίας του 1920 σπουδάζει στο Βερολίνο Νομικά και Οικονομικές Επιχειρήσεις και το Δεκέμβρη του 1930 ανακηρύχθηκε διδάκτορας από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Friedrich Wilhelm. Τα χρόνια που ήταν στη Γερμανία, αποφάσισε να στρατευθεί στις γραμμές του κομμουνιστικού κινήματος και να μελετήσει βαθιά τη μαρξιστική θεωρία, το διαλεκτικό και ιστορικό υλισμό.
Αυτό που ξεχώριζε στη δράση του Βαγγέλη Κτιστάκη ήταν ο τρόπος με τον οποίο συνδύαζε πάντα τη θεωρία με την πράξη, τονίζοντας το πόσο σημαντικό χαρακτηριστικό είναι αυτό για έναν κομμουνιστή. Αυτό δίδασκε και στους υπόλοιπους συντρόφους του, αυτό καλούσε όλους τους αγωνιστές να πράξουν. Οργάνωνε διαλέξεις γύρω από φλέγοντα ζητήματα του μαρξισμού φωτίζοντας τη σημασία της επαναστατικής θεωρίας για τη δράση των λαϊκών μαζών. Επίσης, σταθερός άξονας στη δράση του ήταν και η σύνδεση των εργατών της πόλης με τους αγρότες του χωριού, η μεταξύ τους συσπείρωση και η ανάδειξη της κοινής τους πάλης και των κοινών συμφερόντων που έχουν από τον επαναστατικό αγώνα. Σημαντική η επιρροή του στην οργάνωση των αγροτών στο νομό Χανίων, από την Κυδωνία και τον Αποκόρωνα, μέχρι την Κίσσαμο, το Σέλινο και τα Σφακιά.
Το 1936, με τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, αναπτύχθηκαν λαϊκές κινητοποιήσεις που προστάτευσαν τη δράση της Κομματικής Οργάνωσης των Χανίων και του Βαγγέλη Κτιστάκη, ο οποίος διωκόταν με μια σειρά από κατηγορίες και έτσι βγήκε στην παρανομία και οδηγήθηκε στην Αθήνα το 1938.
Την άνοιξη του 1944 επέστρεψε στα Χανιά ως μέλος της ΚΕ, Γραμματέας του Γραφείου Περιοχής Χανίων του ΚΚΕ και αντιπρόσωπος της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης, της ΠΕΕΑ, της Κυβέρνησης του Βουνού. Κρυβόταν στην εβραϊκή συνοικία των Χανίων, όπου στις 13 Ιούνη, μετά από υπόδειξη του ενωμοτάρχη Τζεϊράνη, Ελληνες χωροφύλακες και Γερμανοί ασφαλίτες περικύκλωσαν το σπίτι όπου κρυβόταν και τον συνέλαβαν. Λέγεται ότι κάποιοι από τους χωροφύλακες που συνόδευαν τον Τζεϊράνη, του ζήτησαν να προσποιηθεί πως δεν αναγνωρίζει τον καταζητούμενο Κτιστάκη, αλλά αυτός απάντησε: «Οχτώ χρόνια τον εκυνηγώ, κι εδά θα τον αφήσω;».
Ο Βαγγέλης Κτιστάκης παραδόθηκε στους Γερμανούς και στάλθηκε στις φυλακές της Αγυιάς. Η φυλάκισή του δεν κράτησε πολύ αφού μετά από μια σύντομη δίκη οδηγήθηκε στις 16 Ιούνη για εκτέλεση μαζί με έναν Γερμανό και δύο Ιταλούς αντιφασίστες. Στη διάρκεια της μεταφοράς του στον τόπο της εκτέλεσης ζήτησε από τους Γερμανούς στρατιώτες που τον συνόδευαν να επαναστατήσουν ενάντια στο ναζιστικό καθεστώς, κίνηση που εξόργισε τους δημίους, οι οποίοι ρίχτηκαν πάνω του και τον κατακρεούργησαν με τσεκούρι πριν ακόμα φτάσει στον τόπο της εκτέλεσης. Τραγικό παραμένει το γεγονός πως ίσως ο Κτιστάκης σωζόταν, αν έφτανε στον τόπο της εκτέλεσης καθώς ομάδα του ΕΛΑΣ είχε ετοιμάσει επιχείρηση απελευθέρωσής του.
Ο αλύγιστος Β. Κτιστάκης |
«Διδασκόμαστε από τους αλύγιστους της ταξικής πάλης, παίρνουμε παράδειγμα και συνεχίζουμε τον αγώνα στις μάχες του σήμερα, για τη λαϊκή - εργατική εξουσία, όπου δε θα υπάρχει εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο», ανέφερε ολοκληρώνοντας την ομιλία του ο Αλ. Μαρινάκης καλώντας σε ένταση της πάλης για να «διεκδικήσουμε τη ζωή που μας ανήκει και μας αξίζει».
Στις 16 Ιούνη του 1945, ο Νίκος Ζαχαριάδης γράφει στον «Ριζοσπάστη», τιμώντας τη ζωή και το έργο του Βαγγέλη Κτιστάκη και αναφέρει γι' αυτόν:
«Ενα σεμνό παλικάρι. Τόνε γνώρισα σε δύσκολες στιγμές του Κινήματός μας, όταν το Κόμμα μας προσπαθούσε ν' ανοίξει το δρόμο προς μια μαζική δράση και δημιουργία. Στην προσπάθεια αυτή ο Κτιστάκης πρόσφερε όσα μπορούσε άγνωστος στους πολλούς, χωρίς επίδειξη, με μια θέληση επίμονη και με μια μετριοφροσύνη που ξεχωρίζουν τον πραγματικό αγωνιστή. Μα δίπλα σ' αυτά ο Βαγγέλης είχε και μυαλό και έβλεπε καθαρά και μακρυά. Και είχε μια πίστη βουνό. Δεν τον τράνταζε τίποτε. Στρατιώτης στο μεγάλο στρατό των αγωνιστών δεν γνώριζε επιφύλαξη και δινότανε ολόκληρος, δίχως κανένα δισταγμό στον αγώνα μας. Αναλάμβανε τομείς στη δουλειά μας που και στα χρόνια ακόμα εκείνα της μισονομιμότητας πριν από το 1936 ήθελαν καρδιά γερή, ψυχραιμία, πραγματικό θάρρος, ωριμότητα. Μα δίπλα στον πραχτικό αγωνιστή ο διανοητής μελετούσε τα βασικά προβλήματα της χώρας και του αγώνα. Ξεχωριστά τον απασχολούσε το αγροτικό μας πρόβλημα, τα οικονομικά και πριν απόλα τα ζητήματα της ιδιαίτερης πατρίδας του που τόσο αγαπούσε. Στην "Κομμουνιστική Επιθεώρηση" συνεργαζόταν και βοηθούσε σοβαρά.
Ετσι ο Κτιστάκης συνδυάζει αυτά που χρειάζεται ο λαϊκός αγωνιστής. Θεωρία και πράξη. Εβλεπε καθαρά το δρόμο και το σκοπό μα την ίδια στιγμή καταχτούσε με τον αγώνα το δρόμο αυτόν, που τον έφερνε στο σκοπό.
Μα ο Βαγγέλης είχε και κάτι άλλο ακόμα: Ηταν και ένα μεγάλο παιδί, αγνό και με φλογερό ενθουσιασμό που τον έκαιγε μα που δεν ήθελε να τόνε δείχνει. Η παραμικρή επιτυχία μας τόνε συνάρπαζε και τον ενθουσίαζε. Μα και την πιο μεγάλη καταδρομή την τοποθετούσε σωστά, την αντιμετώπιζε ψύχραιμα και αποφασιστικά.
Μα τόνε πήραν η προδοσία και ο χιτλερισμός. Μα δεν τον έσβησαν. Αντίθετα, η θυσία του τον ξεσήκωσε ακόμα πολύ. Και τη στιγμή που οι προδότες δωσίλογοι γυρνάν λεύτεροι και γλεντούν την προδοσία τους, ο Λαός της χώρας μας και ιδιαίτερα οι συμπατριώτες και συναγωνιστές του έχουν σήμερα τη σκέψη στον αγωνιστή Κτιστάκη που δίπλα σε όσους άλλους μάς έχουν γίνει σύμβολο και παράδειγμα».
Τετάρτη 29 Απριλίου 2026
Αβοκάντο: Η άρδευση -και οτύπος και ποσότητα απαραίτητων θρεπτικών συστατικών
1. Η άρδευση του Αβοκάντο
Πληροφορίες για την άρδευση του
Αβοκάντο
Το αβοκάντο (Persea americana, Mill) έχει αποκτήσει σημαντικό
ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια στις νότιες χώρες της Μεσογείου, και
καλλιεργείται με επιτυχία στη Ν. Ελλάδα, και ιδιαίτερα στη Κρήτη. Ωστόσο, σε
πολλές περιοχές της Μεσογείου αλλά και τη Κρήτη, το αβοκάντο αναπτύσσεται σε
πολλές περιπτώσεις σε συνθήκες υδατικής καταπόνησης σαν συνέπεια είτε της μη
σωστής δόσης ή άκαιρης εφαρμογής της άρδευσης είτε κακής ποιότητας του νερού,
με αποτέλεσμα την μείωση της παραγωγής. Γι’ αυτό η άρδευση θεωρείται από τις
σπουδαιότερες καλλιεργητικές φροντίδες για την επιτυχή καλλιέργειά του.
Τα φαινολογικά στάδια στον ετήσιο κύκλο ανάπτυξης του αβοκάντο είναι:
1) Έκπτυξη των οφθαλμών,
2) Άνθηση,
3) Πρώτος κύκλος ανάπτυξης φύλλων
και ριζών
4) Πτώση των καρπών (στάδιο
συγκομιδής-Ο καρπός δεν ωριμάζει πάνω στο δέντρο),
5) Δεύτερος κύκλος ανάπτυξης
φύλλων,
6) Λήθαργος και δεύτερος κύκλος
ανάπτυξης της ρίζας.
Η χρονική διάρκεια κάθε σταδίου ποικίλει ανάλογα με την
περιοχή, αν και υπάρχει ένα γενικό διάγραμμα του ετήσιου κύκλου του αβοκάντο
Ετήσιος κύκλος ανάπτυξης του
αβοκάντο
Αβοκάντο και νερό
Το αβοκάντο είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στην περιορισμένη διαθεσιμότητα
νερού.
Πάνω από το 70% του ριζικού συστήματος αναπτύσσεται στο επιφανειακό
στρώμα του εδάφους μέχρι τα 60 cm και έχει ασθενή μηχανισμό ελέγχου των
απωλειών νερού. Επιπλέον, καλλιεργείται σε ελαφρά εδάφη με μικρή υδατοϊκότητα.
Η έλλειψη νερού μπορεί να προκαλέσει μειωμένη καρπόδεση, αυξημένη καρπόπτωση,
μειωμένη παραγωγή και ποιότητα καρπών, μαύρισμα του μίσχου των καρπών, που
δημιουργεί μικρότερους καρπούς και υποβαθμισμένης ποιότητας, παραμόρφωση των
καρπών και κακή εσωτερική ποιότητα λόγω της περιορισμένης πρόσληψης βορίου και
ασβεστίου. Είναι επομένως σημαντικό η άρδευση να σχεδιάζεται προσεκτικά έτσι
ώστε να ικανοποιούνται επαρκώς οι ανάγκες σε νερό του αβοκάντο.
Οι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν την άρδευση του αβοκάντο είναι το
έδαφος, το κλίμα και η διαχείριση του αγρού. Υψηλή σχετική υγρασία, χαμηλές
θερμοκρασίες και χαμηλοί άνεμοι μειώνουν την εξάτμιση και επομένως τις ανάγκες σε νερό
του αβοκάντο, όπως και οι βροχοπτώσεις.
Ο τύπος του εδάφους επηρεάζει την
ικανότητα συγκράτησης νερού και επομένως τον σχεδιασμό της άρδευσης. Ελαφρά
αμμώδη εδάφη συγκρατούν λιγότερο νερό και επομένως απαιτούν πιο συχνή άρδευση
με μικρότερη ποσότητα νερού σε σχέση με τα μέσης σύστασης αργιλώδη εδάφη. Το
βάθος, η οργανική ουσία και η κατάσταση της επιφάνειας του εδάφους (π.χ. το
επίπεδο συμπίεσης) επηρεάζουν την ποσότητα του νερού άρδευσης που απαιτείται.
Το μέγεθος και η κατάσταση των φυτών του αβοκάντο επηρεάζει επίσης τις
ανάγκες σε νερό άρδευσης. Οι ανάγκες σε νερό άρδευσης αυξάνονται με την αύξηση
του μεγέθους των δέντρων και την πυκνότητα της κόμης.
Η εφαρμογή φυτοκάλυψης
και ανεμοφρακτών μειώνουν σημαντικά τη ζήτηση νερού.
Η φυτοκάλυψη μειώνει τις απώλειες
νερού
Κρίσιμα στάδια για το νερό
Αν και το αβοκάντο απαιτεί επαρκή υγρασία στο έδαφος καθ’ όλη τη
διάρκεια του έτους για την ομαλή ανάπτυξη των βλαστών και της ρίζας για την
παραγωγή της επόμενης χρονιάς, τα κρίσιμα στάδια που είναι πολύ ευαίσθητα στην
μειωμένη διαθεσιμότητα νερού είναι:
1) Η περίοδος της
ανθοφορίας-καρπόδεσης. Με την έναρξη της ανθοφορίας οι απαιτήσεις σε νερό του
αβοκάντο αυξάνονται επειδή η αύξηση της θερμοκρασίας αυξάνει την
εξατμισοδιαπνοή. Επιπλέον, τα περίπου δυο εκατομμύρια άνθη που διαπνέουν, με
μια επιφάνεια 54 m2 στην περιφέρεια του δένδρου συνεισφέρουν κατά 13% στην
τελική κατανάλωση του νερού. Έλλειψη νερού κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου
μπορεί να αυξήσει το ποσοστό ανθόροιας και να μειώσει το ποσοστό καρπόδεσης.
Συνεπώς η επάρκεια νερού κατά την περίοδο της ανθοφορίας είναι ζωτικής
σημασίας.
2) Περίοδος της κύριας καρπόπτωσης
και ανάπτυξης του καρπού. Η περίοδος αυτή (Ιούλιος μέχρι Σεπτέμβριο) συμπίπτει
με τις υψηλές θερμοκρασίες στο περιβάλλον. Είναι το πιο κρίσιμο στάδιο για τη
διαθεσιμότητα νερού, αφού καθορίζεται η τελική παραγωγή του φυτού.
Η έλλειψη
νερού αυξάνει την πτώση καρπών μετά την καρπόδεση, μειώνει το μέγεθος του
καρπού και την ποιότητα του καρπού λόγω μειωμένης απορρόφησης βορίου και
ασβεστίου, μειώνει την περιεκτικότητα σε λάδι του καρπού και την συνολική
παραγωγή καρπών.
Η έλλειψη επαρκούς υγρασίας στο περιβάλλον των ριζών επιδρά δυσμενώς
τόσο στην ανάπτυξη του ριζικού συστήματος όσο και στη ανάπτυξη του υπέργειου
τμήματος.
Σε πείραμα που έγινε στο Ινστιτούτο Υποτροπικών και Ελιάς για την
επίδραση της εδαφικής υγρασίας στην ανάπτυξη δύο ποικιλιών αβοκάντο (cv. Fuerte
και Hass),
το ξηρό βάρος της ρίζας μειώθηκε κατά 82% και 80% και του βλαστού
κατά 66% και 80% σε συνθήκες έλλειψης νερού στις ποικιλίες Fuerte και Hass
αντίστοιχα.
Η ποικιλία Hass είναι πιο παραγωγική από την Fuerte σε συνθήκες
επαρκούς άρδευσης, αλλά είναι πιο ευαίσθητη στην έλλειψη νερού.
Έντονη έλλειψη νερού στο αβοκάντο
Το αβοκάντο θεωρείται ευαίσθητο στην υπερβολική υγρασία του εδάφους.
Αναπτύσσεται κανονικά σε εδάφη με αέρo-ικανότητα της τάξης του 30% και
εμφανίζει συμπτώματα ασφυξίας της ρίζας όταν η περιεκτικότητα του εδάφους σε
αέρα είναι κάτω του 17%.
Οι αντιδράσεις συμβαίνουν λίγο μετά την κατάκλυση του
εδάφους και είναι η μάρανση και η πτώση των φύλλων, η μείωση του μεγέθους των
φύλλων λόγω αναστολής της αύξησης, η παρεμπόδιση αύξησης της ρίζας και αν η
κατάσταση διαρκείμ η νέκρωση της ρίζας.
Έχουν αναφερθεί υπερτροφίες στον κορμό
σε πλημμυρισμένα δέντρα αβοκάντο στην Καλιφόρνια. Η παρατεταμένη ασφυκτική
κατάσταση λόγω υπερβολικής υγρασίας έχει ως αποτέλεσμα την μείωση της
φωτοσύνθεσης, της παραγωγής καρπών και αυξημένο ποσοστό ξήρανσης των δένδρων.
Επιπλέον, η υπερβολική υγρασία συμβάλλει στην ανάπτυξη του μύκητα της
σηψιρριζίας (P. Cinnamoni), με σοβαρές επιπτώσεις στην ανάπτυξη και παραγωγή
των δένδρων.
Σχεδιασμός της άρδευσης
Ο σχεδιασμός της άρδευσης μιας φυτείας αβοκάντο εξαρτάται από εδαφικούς
παράγοντες (μηχανική σύσταση, δομή, βάθος, διηθητικότητα, πορώδες, κλπ.), τις
κλιματικές συνθήκες (θερμοκρασία, σχετική υγρασία, ταχύτητα ανέμου, κλπ) και το
στάδιο ανάπτυξης της καλλιέργειας.
Γι’ αυτό δεν είναι δυνατό να δοθούν
συγκεκριμένες ποσότητες για κάθε φυτεία. Ωστόσο, ο σχεδιασμός της άρδευσης του
αβοκάντο θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα παρακάτω βασικά σημεία.
α) Να
εξασφαλίζει επαρκή εδαφική υγρασία στο ενεργό ριζόστρωμα,
β) Να μη δημιουργεί
υπερβολική υγρασία, που είναι επιζήμια, και
γ) η ποιότητα του νερού άρδευσης να
είναι καλή.
Για το σχεδιασμό της άρδευσης του αβοκάντο συνιστάται η μέθοδος που
βασίζεται στην καταγραφή της υγρασίας του εδάφους σε σύγκριση με αυτές που
βασίζονται αποκλειστικά σε κλιματικά στοιχεία για την εκτίμηση της εξατμισοδιαπνοής.
Και αυτό γιατί το αβοκάντο χρησιμοποιεί νερό κυρίως από τα επιφανειακά 0-40
εκατοστά του εδάφους και είναι σημαντικό η καταγραφή της υγρασίας της υγρασίας
να γίνεται εντός αυτής της ζώνης.
Τα τασίμετρα αποτελούν αξιόπιστα όργανα, με χαμηλό κόστος για τον έλεγχο
της υγρασίας στο έδαφος.
Συνήθως χρησιμοποιούνται δύο τασίμετρα για μέτρηση της
υγρασίας του εδάφους σε βάθος 15 cm και 45 cm. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, όταν
η τάση συγκράτησης του νερού από το έδαφος είναι 20 kPa στα αμμώδη εδάφη και
30-40 kPa σε μέσης σύστασης εδάφη, στο βάθος των 20 cm η άρδευση θα πρέπει να
αρχίσει. Εάν η ένδειξη στο τασίμετρο των 45 cm αρχίσει να μειώνεται η ποσότητα
του νερού είναι επαρκής και η άρδευση πρέπει να σταματήσει. Αν η ένδειξη δεν
μειωθεί μετά την άρδευση, δεν έχει εφαρμοστεί επαρκής ποσότητα νερού και η
άρδευση πρέπει να συνεχιστεί.
Για την αυτοματοποίηση της άρδευσης μπορεί να
χρησιμοποιηθεί ένα ηλεκτροτασίμετρο, που τοποθετείται στο βάθος των 25 εκ. και
συνδέεται με μια ηλεκτροβαλβίδα.
Ωστόσο, υπάρχουν σήμερα στην αγορά με πολύ μικρό κόστος εργαλεία
σχεδιασμού της άρδευσης (Sofware), που βοηθούν σημαντικά τους αγρότες να
αυξήσουν την αποτελεσματικότητα χρήσης του νερού, ελαχιστοποιώντας ταυτόχρονα
τους περιβαλλοντικούς κινδύνους και συμβάλλοντας στην αειφορία του αγροτικού
τομέα.
Τα εργαλεία αυτά χρησιμοποιούν τα κλιματικά δεδομένα, τον τύπο του
εδάφους, την καλλιέργεια, την διαθεσιμότητα και την ποιότητα του νερού και την
μέθοδο άρδευσης για το υπολογισμό των αναγκών άρδευσης της ελιάς, ενώ η
πληροφορία δίνεται στον αγρότη μέσω του διαδικτύου ή τηλεφωνικού μηνύματος
(SMS) (άρδευση ακριβείας).
Σε πειράματα που έγιναν στα Χανιά, άρδευση με 550 m3/στρέμμα θεωρείται
επαρκής για την ανάπτυξη και παραγωγή του αβοκάντο. Ο συντελεστής
υδατοκατανάλωσης Εpan για το αβοκάντο, που έχει δώσει τα καλλίτερα
αποτελέσματα, είναι 0.6 τόσο για το Ισραήλ όσο και για τα Χανιά Για την
Καλιφόρνια ο συνιστώμενος φυτικός συντελεστής Kc = 0.7 με επιπλέον ένα 10% για
έκπλυση, ανάλογα με την ποιότητα του νερού άρδευσης. Το διάστημα μεταξύ των
αρδεύσεων κατά τους κρίσιμους μήνες (Ιούλιο και Αύγουστο) δεν πρέπει να
υπερβαίνει τις 7 ημέρες, αν και πιο συχνότερο πότισμα με μικρότερη ποσότητα,
εξασφαλίζει καλλίτερες συνθήκες απορρόφησης νερού από το έδαφος.
Οι ανάγκες σε νερό του αβοκάντο ανά μήνα στις συνθήκες των Χανίων της
Κρήτης δίνονται στον πίνακα, ενώ οι συνολικές κυμαίνονται από 540-620
(m3/στρέμμα) ανά έτος.
|
Ανάγκες σε νερό άρδευσης του
αβοκάντο (m3/στρέμμα) |
||||||
|
Μήνες |
||||||
|
ΑΠΡ |
ΜΑΙ |
ΙΟΥΝ |
ΙΟΥΛ |
ΑΥΓ |
ΣΕΠΤ |
ΟΚΤ |
|
47 |
76 |
104 |
111 |
102 |
71 |
32 |
Η μέθοδος άρδευσης που χρησιμοποιείται ευρύτατα σήμερα για την άρδευση
του αβοκάντο σε μέσης σύστασης εδάφη είναι οι σταγόνες. Τα πλεονεκτήματα της
μεθόδου, όπως η εξοικονόμηση νερού, η εφαρμογή της λίπανσης, η μείωση των
εργατικών, κλπ. συνέβαλαν στην επικράτηση της μεθόδου. Συνήθως χρησιμοποιείται
μια γραμμή άρδευσης με σταλακτήρες για κάθε γραμμή δένδρων. Σε ελαφρά εδάφη με
μικρή υδατοχωριτικότητα συνιστάται η χρήση δύο γραμμών άρδευσης με σταγόνες ανά
σειρά δένδρων ή η χρήση μικρο-εκτοξευτήρων κάτω από την κόμη των δένδρων.
Ποιότητα νερού άρδευσης
Το αβοκάντο θεωρείται πολύ ευαίσθητη καλλιέργεια στην αλατότητα. Τα
υποκείμενα τύπου «Γουατεμάλας» και «Δ. Ινδιών» θεωρούνται πιο ανθεκτικά, λόγω
της ικανότητάς τους να περιορίζουν την απορρόφηση του χλωρίου, από τα τύπου
«Μεξικού» που είναι και τα πλέον ευαίσθητα Το νερό άρδευσης πρέπει να είναι
καλής ποιότητας, με ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) μέχρι 0,75 dS/m.
Όταν το έδαφος
έχει καλή στράγγιση και εφαρμόζεται έκπλυση των αλάτων, η ηλεκτρική αγωγιμότητα
(EC) του νερού άρδευσης μπορεί να φτάσει τα 1,7 dS/m.
Η περιεκτικότητα σε χλώριο (Cl) του νερού άρδευσης δεν πρέπει να
υπερβαίνει τα 100 ppm ή τα 3,0 meq/l.
Η περιεκτικότητα του νερού άρδευσης σε
νάτριο (Νa) μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στην καλλιέργεια του αβοκάντο. Όταν
ο λόγος προσρόφησης νατρίου (SAR) του νερού άρδευσης είναι μεγαλύτερος από 6,
το αβοκάντο εμφανίζει σοβαρά συμπτώματα τοξικότητας (περιφερειακές ξηράνσεις
στα φύλλα, κλπ.).
Η περιεκτικότητα του νερού σε βόριο (Β) δεν πρέπει να είναι
μεγαλύτερη από 0,3-0,5 ppm. Το χλώριο συσσωρεύεται κυρίως στα φύλλα, ενώ το
νάτριο κυρίως στην ρίζα, τους βλαστούς και λιγότερο στα φύλλα.
Χαρακτηριστικά του νερού άρδευσης
για το αβοκάντο
|
Πρόβλημα |
Κανένα |
Αυξημένο |
Σοβαρό |
|
Αλατότητα: |
|||
|
ECw (dS/m) |
0,75 |
0,8-1,7 |
>1,8 |
|
Τοξικότητα ιόντων: |
|||
|
Νάτριο (meq/l) |
70 |
80-100 |
>130 |
|
Χλώριο (meq/l) |
100 |
110-180 |
>180 |
|
Βόριο (meq/l) |
0,3-0,5 |
0,6-1,0 |
>1,0 |
Η τοξικότητα χλωρίου στα φύλλα εμφανίζεται αρχικά με χλώρωση υπό μορφή
κηλίδων περιφερειακά που συνοδεύεται από μειωμένη ικανότητα φωτοσύνθεσης των
φύλλων. Ακολουθεί χαρακτηριστική ξήρανση της κορυφής του φύλλου και καταλήγει
σε πρόωρη φυλλόπτωση. Η ξήρανση της κορυφής εμφανίζεται όταν η περιεκτικότητα
σε χλώριο του φύλλου είναι μεγαλύτερη από 0,25% του ξηρού βάρους. Αντίθετα με
το χλώριο, το νάτριο δεν προκαλεί ξήρανση της κορυφής, αλλά νεκρωτικές κηλίδες
κοντά στη περιφέρεια και το εσωτερικό του φύλλου. Περιεκτικότητα του φύλλου σε
Να 0,4-0,5% του ξηρού βάρους προκαλεί ελαφρές ζημιές στα φύλλα, ενώ η
συγκέντρωση 1,0% είναι πολύ τοξική.
Συμπτώματα τοξικότητας από χλώριο
Βιβλιογραφία
1.
Η
άρδευση του αβοκάντο–Υδατικές ανάγκες και ποιότητα νερού. Χαρτζουλάκης Κ.,
2008. Γεωργία & Κτηνοτροφία 9: 54-57.
2.
‘Η
άρδευση των καλλιεργειών – Αβοκάντο’, 2019, Κων. Στ. Χαρτζουλάκης, Εκδόσεις
ΑΓΡΟΤΥΠΟΣ, Αθήνα, σελ. 355-363.
3. Crop yield
response to water. 2012. Steduto P., Hsiao T.C., Fereres E., Raes D.,
IRRIGATION AND DRAINAGE PAPER 66, FAO, Rome
4.
Moderate water stress affects leaf
anatomy, gas exchange, water relations and growth in two avocado cultivars.
Chartzoulakis K., Patakas A., Kofidis G., Bosabalidis A. and Nastou A., 2002. Scientia Hort., 95: 39-50.
5.
Water use, wetted soil volume, root
distribution and yield of avocado under drip irrigation. Michelakis N.,
Vougioukalou E. and Clapaki G., 1993. Agr. Wat. Manag. 24: 119-131.
2. Τύπος και
ποσότητα θρεπτικών συστατικών που χρειάζονται τα δέντρα αβοκάντο (νεαρά έως
ώριμα)
Ανάλογα με τη γονιμότητα του εδάφους, ο γεωργός μπορεί να
χρειαστεί να προσθέσει κοπριά 6 μήνες πριν από τη φύτευση. Το
φυτόχωμα αναμιγνύεται με 20 κιλά καλά χωνεμένης κοπριάς και 0,25 κιλά (0,55
λίβρες) είτε Triple Super Phosphate είτε φωσφορίτη στον λάκο φύτευσης(3).
Πρέπει να αποφύγετε οποιαδήποτε εφαρμογή πολύ κοντά στη
φύτευση (πριν ή μετά) για να προστατεύσετε το ευαίσθητο νεαρό ριζικό σύστημα
από το «κάψιμο».
Τα νεαρά (non bearing) δέντρα συνήθως λιπαίνονται κάθε 3 έως 6 εβδομάδες
καθ' όλη τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου (από τις αρχές της άνοιξης έως
τις αρχές του φθινοπώρου). Η ποσότητα που μπορεί να εφαρμοστεί σε δέντρα
αβοκάντο 1 έτους είναι:
45 g (1.6 oz) N ή 150 g (5.3 oz) λίπασμα LAN (28% N),
21 g P (0.74 oz) ή 200 g (7.1 oz) υπερφωσφορικό (11,3% P)
και
75 g (2.6
oz) K ή 190 g (6.7 oz)
K2SO4 (40% K) (4).
Οι δόσεις των λιπασμάτων μπορεί να διπλασιαστούν το
δεύτερο έτος για όλα τα θρεπτικά συστατικά, ενώ προστίθενται και άλλα, όπως ο
ψευδάργυρος (Zn).
Τα P και K είναι πιο σημαντικά σε μεταγενέστερα στάδια
ανάπτυξης (ώριμα δέντρα).
Για παράδειγμα, όπως προαναφέραμε, το Κ χρειάζεται στους καρπούς. Ως
αποτέλεσμα, σε μη παραγωγικά νεαρά δέντρα, ο αγρότης πρέπει να συμπεριλάβει το
Κ στο πρόγραμμα λίπανσης μόνο όταν το εύρος Κ στα φύλλων είναι μικρότερο από
0,85% προσθέτοντας 1,1-4,5 kg K2O ανά
στρέμμα ή 11-45 kg K2O ανά εκτάριο (10-40, λίβρες ανά acre) (5).
Οι δόσεις των λιπασμάτων θα αυξάνονται μέχρι το δωδέκατο
έτος της ζωής του φυτού και από εκείνο το σημείο και μετά θα παραμείνουν
σχετικά σταθερές για τα επόμενα χρόνια.
Γενικά, για επίτευξη μιας καλής απόδοσης μπορεί να χρειαστιύν 0,5 – 0,8 kg (1 –
1,8 λίβρες) πραγματικό Ν, 0,19 kg (0,42 λίβρες) P και 0,75 kg (1,65 λίβρες) Κ
ανά ώριμο δέντρο ετησίως.
Εάν ο αγρότης θέλει να χρησιμοποιήσει συνθετικό λίπασμα, θα πρέπει να
επιλέξει ένα προϊόν με αναλογία 1:1:1 ή 2:2:1 (N: P: K) (6).
Επιπλέον, μπορεί να χρειαστούν την
άνοιξη έως και 5,6 κιλά Zn ανά στρέμμα ή
στις αρχές του καλοκαιριού για να αντιμετωπιστεί μια ανεπάρκεια θρεπτικών
συστατικών.
Διαφορετικές ποικιλίες έχουν διαφορετικές ανάγκες σε
άζωτο. Για παράδειγμα, στα φύλλα της Fuerte, ένα επίπεδο αζώτου πάνω από 2,0%
σχετίζεται με μειωμένη απόδοση, ενώ στην Hass, η ίδια ή μεγαλύτερη (έως 2,9%)
ποσότητα θεωρείται ιδανική (7).
Τα δέντρα αβοκάντο προσλαμβάνουν τα περισσότερα από τα
θρεπτικά συστατικά τους μεταξύ της πλήρους άνθισης και του φθινοπώρου και κατά
την επόμενη άνοιξη.
Το μεγαλύτερο μέρος του Ν προσλαμβάνεται από τις ρίζες
κυρίως ως νιτρικό άλας (NO3‐) και λιγότερο ως αμμώνιο (NH₄⁺) (2).
Τα μέσα έως τα τέλη του καλοκαιριού έχουν προταθεί ως η καταλληλότερη περίοδος
για την εφαρμογή λίπανσης P και K, η οποία μπορεί να τονώσει την παραγωγή του
τρέχοντος έτους και την έναρξη των ταξιανθιών της επόμενης άνοιξης (5).
Οι πιο
συχνά χρησιμοποιούμενοι τύποι λιπασμάτων για υδρολίπανση με χρήση P είναι το
φωσφορικό οξύ.
K: Ευρέως χρησιμοποιούνται επίσης το θειικό κάλιο, το
θειοθειικό κάλιο (για αλκαλικό έδαφος) και το νιτρικό κάλιο (για όξινο έδαφος).
Συνιστάται να αποφεύγεται η εφαρμογή λιπασμάτων P και Zn μαζί με υδρολίπανση ή
χρήση ασβεστίου ή φωσφορικού οξέος όταν το νερό άρδευσης είναι πλούσιο σε
φωσφορικό μαγνήσιο, καθώς μπορεί να αντιδράσουν χημικά και να φράξουν το
σύστημα άρδευσης.
Τέλος, για τη βελτίωση της ποιότητας των καρπών, ο
αγρότης μπορεί (σημ. Κ.Ντ: δεν χρειάζεται, έχει πολύ το έδαφος. ως αλκαλικό...) να προσθέσει ασβέστιο (Ca) κατά τις πρώτες 6 – 8 εβδομάδες
ανάπτυξης-σχηματισμού του καρπού (8). Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε
με:
διαφυλλική (για αλκαλικό έδαφος) εφαρμογή – Ca(NO3)2
σε ποσότητα 10-30 kg/στρέμμα ή 100-300 kg/ha χωρισμένο σε 2-4 εφαρμογές,
Χύδην εφαρμογή στο έδαφος (αν είναι όξινο)(Γύψος (Ca + S) σε ποσότητα
0,1-0,3 τόνους/στρέμμα ή 1-3 τόνους/ha) ή
μέσω υδρολίπανσης (σε μη αλκαλικό έδαφος) (Buffered
Ca (170 g / L, 17 % Ca) μπορεί να εφαρμοστεί μετά την δημιουργία του καρπού σε
ποσότητα 0,75 L/στρέμμα ή 7,5 L/ha κάθε 7 – 14 ημέρες μέχρι τη συγκομιδή) (4).
Επιπροσθέτως, πορεί να προστεθεί ασβέστης ή δολομίτης μία
φορά κάθε 2-3 χρόνια σε πολύ όξινα εδάφη για να αυξηθεί το pH και να
τροφοδοτηθούν τα φυτά με ασβέστιο και μαγνήσιο. Η μέγιστη ποσότητα ανά εφαρμογή
είναι 0,2 t/στρέμμα ή 2 t/ha. Εάν χρειάζεται περισσότερο, οι εφαρμογές πρέπει
να γίνουν σε μικρότερες δόσεις (9).
Ωστόσο, τα προαναφερθέντα είναι απλώς κάποια κοινά μοτίβα
που δεν πρέπει να ακολουθούνται χωρίς να έχει προηγηθεί προσωπική έρευνα. Κάθε
χωράφι είναι διαφορετικό και, συνεπώς, έχει διαφορετικές ανάγκες. Συνιστάται
ιδιαίτερα να εξετάζονται προσεκτικά τα αποτελέσματα της ανάλυσης του εδάφους
και των φύλλων και ο παραγωγός να συμβουλεύεται έναν πιστοποιημένο γεωπόνο πριν
εφαρμόσει οποιαδήποτε μέθοδο λίπανσης.