Ιστορική έρευνα: Κώστας ΝτουντουλάκηςΘέλω να μοιραστώ μια απίστευτη και μάλλον άγνωστη ιστορία από την Αντίσταση στην Κρήτη, που δείχνει το ηρωικό και έξυπνο ταυτόχρονα πνεύμα των ανταρτών μας απέναντι στους προδότες.
Ήταν μέσα Ιανουαρίου του 1944 (δεν υπάρχει ακριβής ημερομηνία στα αρχεία) όταν ένα τάγμα δοσιλόγων, του Παπαγιαννάκη*, μαζί με δοσίλογους Σουμπερίτες, ανέβηκαν πάνοπλοι στα Μεσκλά για να τρομοκρατήσουν το χωριό. Λογάριαζαν όμως χωρίς τον ξενοδόχο. Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ Μεσκλών, με καπετάνιο τον ΝίκοΤσαμαντάκη, τους έστησαν μια αριστοτεχνική ενέδρα. Τους περικύκλωσαν τόσο αστραπιαία και στενά, που οι δοσίλογοι έχασαν τη γη κάτω από τα πόδια τους και παραδόθηκαν αμαχητί, χωρίς να πέσει ούτε μια τουφεκιά.
Αντί να τους εκτελέσουν επί τόπου —κάτι που θα έφερνε σκληρά γερμανικά αντίποινα (που τελικά δεν τα απέφυγαν...) και καταστροφή του χωριού— οι αντάρτες αποφάσισαν να τους δώσουν ένα μάθημα που θα το θυμούνταν για πάντα. Τους αφόπλισαν, τους πήραν τα πολεμοφόδια, τις αρβύλες και κυριολεκτικά τους έβγαλαν τα παντελόνια! Τους άφησαν ελεύθερους και τους έστειλαν πίσω στα Χανιά ξυπόλητους, με τα εσώρουχα, δίνοντάς τους και το τελεσίγραφο:
«Αν σας ξαναδούμε στα μέρη μας, δεν έχει δεύτερη ευκαιρία, θα σας καθαρίσουμε επί τόπου».
Η εικόνα των πάνοπλων συνεργατών των Ναζί να επιστρέφουν στην πόλη ντροπιασμένοι και γυμνοί έμεινε στην ιστορία ως ένας από τους μεγαλύτερους εξευτελισμούς των ταγμάτων ασφαλείας στην Κρήτη.
Μια σπουδαία υπενθύμιση για το τι σημαίνει κρητική λεβεντιά, ΕΛΑΣίτικος ηρωισμός και έξυπνη στρατηγική.
*Ηγεσία του ΕΛΑΣ στη Μάχη της Καλής Αχλάδας (16 Ιουνίου 1944):
Γενικός Στρατιωτικός Επικεφαλής: Κρίτων Κυανίδης (ΚαπετάνΦλωριάς). Είχε την ανώτατη διοίκηση και τον στρατηγικό σχεδιασμό των δυνάμεων του ΕΛΑΣ στον νομό Χανίων.
• Επικεφαλής των Μεσκλιανών στο πεδίο: ΝίκοςΤσαμαντάκης (Τσαμαντής). Ο καπετάνιος από τα Μεσκλά, διοικητής τμήματος του 14ουΣυντάγματος του ΕΛΑΣ. Ηγήθηκε των ανταρτών στην πρώτη γραμμή, έστησε την ενέδρα και διέλυσε το δοσιλογικό τάγμα του Παπαγιαννάκη.
• Ο αφοπλισμός του τάγματος του δοσίλογου Παπαγιαννάκη έγινε λίγες εβδομάδες μετά την εξουδετέρωση, Πρωτοχρονιά του 1944, της ομάδας των δοσιλόγων του Φριτς Σούμπερτ στα Μεσκλά:
1. Η ενέδρα και η πανωλεθρία των Σουμπεριτών (1 Ιανουαρίου 1944)
Την Πρωτοχρονιά του 1944, το διαβόητο «Καταδιωκτικό Σώμα» του Φριτς Σούμπερτ (οι «Σουμπερίτες») επιχείρησε να πραγματοποιήσει αιφνιδιαστική επιδρομή και να περικυκλώσει τα Μεσκλά, τα οποία αποτελούσαν βασικό προπύργιο και έδρα του ΕΛΑΣ στην περιοχή των Χανίων.
Οι αντάρτες και οι κάτοικοι (αυτοαμυνίτες) του χωριού βρίσκονταν σε συνεχή εγρήγορση. Χάρη στις σκοπιές που είχαν στήσει σε στρατηγικά σημεία, τους αντιλήφθηκαν έγκαιρα την ώρα που προσπαθούσαν να εισβάλουν. Αντί για έναν εύκολο αιφνιδιασμό σε ανυποψίαστο πληθυσμό, οι συνεργάτες των Γερμανών παγιδεύτηκαν οι ίδιοι σε μια καλά οργανωμένη ενέδρα μέσα στο χωριό.
Μόλις δόθηκε το σύνθημα, ξέσπασε σφοδρή και άγρια συμπλοκή σώμα με σώμα. Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ, εκμεταλλευόμενοι την άριστη γνώση του εδάφους και την πλήρη υποστήριξη των ντόπιων, κατάφεραν να συντρίψουν το απόσπασμα. Η μάχη έληξε με πλήρη πανωλεθρία των Σουμπεριτών, καθώς 8 μέλη της ομάδας τους σκοτώθηκαν επί τόπου, ενώ οι υπόλοιποι τράπηκαν σε άτακτη φυγή.
Το πλήγμα αυτό ήταν τόσο αποφασιστικό που ανάγκασε τη γερμανική διοίκηση Κρήτης να παρέμβει για να συγκρατήσει την κατάσταση. Στις 11 Ιανουαρίου 1944, ο Γερμανός διοικητής διέταξε τη σύλληψη του Σούμπερτ και τη μεταφορά του στην Αθήνα, χρησιμοποιώντας ως πρόσχημα τον εγκλεισμό του σε ψυχιατρείο.
2. Χρονολογική Διευκρίνιση: Ο Αφοπλισμός του Τάγματος Παπαγιαννάκη
Η πανωλεθρία των Σουμπεριτών την 1η Ιανουαρίου 1944 είχε συμβεί πριν αφοπλιστεί το τάγμα του δοσίλογου Παπαγιαννάκη. Μετά τη μάχη της Πρωτοχρονιάς και την απομάκρυνση του Σούμπερτ από το νησί, οι εναπομείναντες δοσίλογοι στα Χανιά θέλησαν να τρομοκρατήσουν ξανά την περιοχή. Έτσι, μια ομάδα ταγματασφαλιτών του "Τάγματος Χωροφυλακής Χανίων" του αρχιδοσίλογου Δημήτρη Παπαγιαννάκη ανέβηκε πάνοπλη στα Μεσκλά.
Αυτό συνέβη αργότερα μέσα στον ίδιο μήνα, μάλλον κατά το δεύτερο ή τρίτο δεκαήμερο του Ιανουαρίου 1944. Αξίζει να σημειωθεί ότι καμία ιστορική πηγή δεν αναφέρει σαφώς την ακριβή ημερομηνία αυτού του αφοπλισμού, παρά μόνο τη γενική χρονική περίοδο και τα ίδια τα γεγονότα της επιχείρησης του ΕΛΑΣ.
3. Τα αντίποινα που υπέστησαν τα Μεσκλά
Παρά τις επιτυχίες των ανταρτών, το χωριό πλήρωσε βαρύ τίμημα, καθώς οι δυνάμεις κατοχής ξέσπασαν με μανία λίγο αργότερα:
• Λεηλασίες και Καταστροφές: Τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής προχώρησαν σε άγριες λεηλασίες σπιτιών, αρπαγές περιουσιών και ζώων, και πυρπολήσεις κτιρίων στα Μεσκλά.
• Συλλήψεις και Εκτοπίσεις: Στις αρχές Φεβρουαρίου 1944, οι Γερμανοί πραγματοποίησαν μαζικές συλλήψεις ανδρών από το χωριό. Πολλοί Μεσκλιανοί πατριώτες οδηγήθηκαν ως όμηροι στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης (όπως το Μαουτχάουζεν και το Μελκ), όπου αρκετοί από αυτούς δεν άντεξαν τις κακουχίες και πέθαναν.
4. Η μετάθεση και τα νέα εγκλήματα του Σούμπερτ στη Μακεδονία
Η προσωρινή σύλληψη ως "ψυχοπαθή" του Σούμπερτ στην Αθήνα μετά τα γεγονότα των Μεσκλών ήταν απλώς ένας ελιγμός της Βέρμαχτ. Καθώς το μέτωπο κατέρρεε, οι Ναζί χρειάζονταν αδίστακτους σφαγείς. Έτσι, στα μέσα Φεβρουαρίου του 1944, απελευθερώθηκε και μετατέθηκε στη Μακεδονία, όπου του ανατέθηκαν νέες, ακόμα πιο άγριες αποστολές εξόντωσης.
Εκεί, επικεφαλής του αναδιοργανωμένου «Jagdkommando Schubert» και σε συνεργασία με το δοσίλογο τάγμα του Γεωργίου Πούλου, διέπραξε μερικά από τα ειδεχθέστερα εγκλήματα πολέμου στην Ελλάδα:
• Η Σφαγή των ΠύργωνΕορδαίας (Απρίλιος 1944): Δολοφονία άνω των 300αμάχων, κυρίως γυναικόπαιδων.
• Το Ολοκαύτωμα του Χορτιάτη (2 Σεπτεμβρίου 1944): Κλείδωσαν και έκαψαν ζωντανούς 146 άμαχους μέσα σε φούρνους και σπίτια.
• Η Σφαγή των Γιαννιτσών (14 Σεπτεμβρίου 1944): Μαζική εκτέλεση τουλάχιστον 112 πολιτών.
Μετά την απελευθέρωση, ο Σούμπερτ συνελήφθη, δικάστηκε από το Ειδικό Δικαστήριο Εγκληματιών Πολέμου στη Θεσσαλονίκη, καταδικάστηκε 27φορές σε θάνατο και εκτελέστηκε στο Επταπύργιο (Γεντί Κουλέ) στις 22 Οκτωβρίου 1947.
***Ο δοσίλογος Παπαγιαννάκης, η σκανδαλώδης αθώωσή του στο δικαστήριο δοσιλόγων και η εκτέλεσή του από την ΟΠΛΑ
Ο Δημήτρης Παπαγιαννάκης (1898–1946) γεννήθηκε στην Κρύα Βρύση Κισσάμου στα Χανιά και ήταν ταγματάρχης της Χωροφυλακής.
Στις αρχές του 1944, έλαβε έγκριση και οπλισμό από τις γερμανικές αρχές κατοχής για να ιδρύσει το «Τάγμα Χωροφυλακής Χανίων»
Αν και ως πρόσχημα προβλήθηκε η πάταξη της ζωοκλοπής, το σώμα έδρασε ως Τάγμα Ασφαλείας, προχωρώντας σε διώξεις, εκτελέσεις και πλιάτσικο κατά του τοπικού πληθυσμού και των αντιστασιακών του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.
Μετά την απελευθέρωση, παραπέμφθηκε σε δίκη στο Ειδικό Δικαστήριο Δοσιλόγων Χανίων.
Παρά το πλήθος επώνυμων καταγγελιών με άφθονα νερά στοιχεία για τη συνεργασία του με την Γκεστάπο, το δικαστήριο τον αθώωσε προκαλώντας έντονη κοινωνική οργή.
Στις 16 Οκτωβρίου 1946, κατά τους πρώτους μήνες του Εμφυλίου, ο αρχιδοσίλογος Παπαγιαννάκης εκτελέστηκε μέσα στην πόλη των Χανίων από μέλη της ΟΠΛΑ (Οργάνωσης Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών)...
Κ.Ντ. 15/10/2026



