Η προπαγάνδα περί "αποκεντρωμένου" ηλεκτρονικού νομίσματος: χρήση της τεχνολογίας για ένταση της ασυδοσίας των ισχυρών όσο εξακολουθεί η υφιστάμενη δομή ισχύος
Ο έλεγχος των αλγορίθμων και η παγίδα της νομισματικής και ηλεκτρονικής "αποκέντρωσης"
Επικαιροποιημένα στοιχειώδη αξιώματα Πολιτικής Οικονομίας και Θεωρίας Δικαίου
Επικαιροποιημένα στοιχειώδη αξιώματα Πολιτικής Οικονομίας και Θεωρίας Δικαίου
Απαντήσεις της ΑΙ σε καίρια ερωτήματα-παράθεση επιστημονικής τεκμηρώσης και βιβλιογραφίας απέναντι στην επικίνδυνη αυτή προπαγάνδα
Επιμέλεια: Κώστας Ντουντουλάκης
Στη σύγχρονη συζήτηση για την οικονομία και τη διακυβέρνηση, η τεχνολογία του blockchain παρουσιάζεται συχνά ως η απόλυτη θεσμική πανάκεια. Οι υποστηρικτές της υπόσχονται έναν κόσμο χωρίς μεσάζοντες, όπου ο «αποκεντρωμένος ηλεκτρονικός έλεγχος» θα καταστήσει περιττές τις παραδοσιακές δομές εξουσίας, από τις κεντρικές τράπεζες έως τους διεθνείς νομισματικούς οργανισμούς. Ωστόσο, η θεωρία αυτή προσκρούει σε έναν θεμελιώδη κανόνα της πολιτικής οικονομίας: καμία κατεστημένη οικονομική και πολιτική ελίτ δεν εκχωρεί οικειοθελώς τα προνόμιά της εξαιτίας μιας τεχνολογικής καινοτομίας. Η εξουσία δεν είναι ένα τεχνικό πρόβλημα προς επίλυση μέσω κώδικα, αλλά προϊόν συσχετισμού δυνάμεων, θεσμικής συγκρότησης και ελέγχου των μηχανισμών επιβολής. [1, 2]
Η ψευδαίσθηση της αποκέντρωσης: Από τους παραδοσιακούς στους «τεχνο-ολιγάρχες»
Η ρητορική περί μεταφοράς του ελέγχου στους πολίτες παραβλέπει την εγγενή τάση των ψηφιακών δικτύων προς τη συγκέντρωση ισχύος. Στην πράξη, η λήψη αποφάσεων στα δήθεν αποκεντρωμένα συστήματα μετατοπίζεται ταχύτατα προς εκείνους που διαθέτουν τη μεγαλύτερη κεφαλαιακή ισχύ και την απαραίτητη υπολογιστική υποδομή. Αντί, λοιπόν, για τον εκδημοκρατισμό της οικονομίας, γινόμαστε μάρτυρες μιας ανακατανομής της ισχύος στο εσωτερικό της ίδιας της ελίτ: από τους παραδοσιακούς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς σε μια νέα, ανέλεγκτη τάξη ψηφιακών διαχειριστών. Χωρίς τη θεσμική θωράκιση ενός κράτους που λειτουργεί προς όφελος του κοινωνικού συνόλου, ο απλός πολίτης παραμένει εκτεθειμένος σε κέντρα αποφάσεων που στερούνται δημοκρατικής νομιμοποίησης. [1]
Αναλυτές του χώρου, όπως ο Ηλίας Μιχαλάς, βασίζουν την επιχειρηματολογία τους στο «νομισματικό μάρκετινγκ», υποστηρίζοντας ότι το παραδοσιακό κλασματικό χρήμα (το χρήμα των τραπεζών) και οι αγορές ανταλλάσσουν απλώς ονομαστικές αξίες (χρηματιστηριακές/λογιστικές) και όχι πραγματικές αξίες της παραγωγικής διαδικασίας. Η υπόσχεση του blockchain εδώ είναι ότι μπορεί να «κλειδώσει» την πραγματική παραγωγή (π.χ. αγροτικά προϊόντα, ενέργεια) απευθείας σε ψηφιακά συμβόλαια (smart contracts) χωρίς τη μεσολάβηση του τραπεζικού συστήματος.
Εδώ ακριβώς, όμως, κρύβεται η συστηματική πολιτική παγίδα:
Ποιος εγγυάται ότι η ψηφιακή ονομαστική αξία στην οθόνη αντιστοιχεί στην πραγματική παραγωγή στο χωράφι ή στο εργοστάσιο; Αν υπάρξει απάτη, ανωτέρα βία ή κλοπή, με ποια δύναμη επιβολής και με ποιους θεσμούς ένα «αποκεντρωμένο» δίκτυο θα δικαιώσει τον παραγωγό ή τον καταναλωτή;
Ποιος εγγυάται ότι η ψηφιακή ονομαστική αξία στην οθόνη αντιστοιχεί στην πραγματική παραγωγή στο χωράφι ή στο εργοστάσιο; Αν υπάρξει απάτη, ανωτέρα βία ή κλοπή, με ποια δύναμη επιβολής και με ποιους θεσμούς ένα «αποκεντρωμένο» δίκτυο θα δικαιώσει τον παραγωγό ή τον καταναλωτή;
Οι παραδοσιακοί πανίσχυροι θεσμοί (κράτη, κεντρικές τράπεζες, δικαστήρια) δεν πρόκειται να πιαστούν κορόιδα. Αν δεν υπάρχει μια κεντρική, θεσμοθετημένη εξουσία που να ελέγχεται από την κοινωνία και να έχει τη νόμιμη δύναμη εξαναγκασμού και επιβολής του νόμου, η σύνδεση του blockchain με την πραγματική παραγωγή καταρλέει. Μετατρέπεται σε ένα ακόμα ψηφιακό καζίνο ονομαστικών αξιών, όπου κερδίζει ο ισχυρότερος.

Ο τεχνοφεουδαρχισμός ως σύστημα παγκόσμιας εξαπάτησης και ελέγχου
Σε αυτό το σημείο αποκαλύπτεται η βαθύτερη διάσταση της απάτης, η οποία περιγράφεται στη σύγχρονη πολιτική οικονομία με τον όρο τεχνοφεουδαρχισμός. Η ρητορική περί blockchain και αποκέντρωσης δεν είναι απλώς μια λανθασμένη θεωρία, αλλά ένα εξελιγμένο εργαλείο ιδεολογικής χειραγώγησης. Σκοπός της είναι να ενσωματώσει τις τεχνολογικές καινοτομίες σε ένα νέο, ακόμα πιο αποτελεσματικό σύστημα ελέγχου των λαών, της παγκόσμιας οικονομίας αλλά και κάθε εθνικής οικονομίας ξεχωριστά. [1, 2]
Οι ψηφιακές πλατφόρμες λειτουργούν ως σύγχρονα φέουδα. Μέσα από τα νομικά κενά που σκόπιμα αφήνονται ανέγγιχτα, οι τεχνολογικοί κολοσσοί ιδιοποιούνται τον πλούτο που παράγει η κοινωνία, παρακάμπτοντας κάθε κρατικό έλεγχο, φορολογία ή εργασιακό δικαίωμα. Αντί για την απελευθέρωση του πολίτη, ο τεχνοφεουδαρχισμός μετατρέπει τις εθνικές οικονομίες σε δορυφόρους ιδιωτικών ψηφιακών δικτύων. Ο έλεγχος γίνεται απόλυτος, καθώς κάθε οικονομική συναλλαγή, επικοινωνία και κοινωνική δραστηριότητα καταγράφεται και ρυθμίζεται από αλγορίθμους που ανήκουν στην παγκόσμια ελίτ. [1, 2, 3, 4]
Ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών (CBDCs) και ιστορικά διδάγματα κοινωνικού ελέγχου
Η τάση αυτή επιβεβαιώνεται από την τρέχουσα στρατηγική των ίδιων των συστημικών κέντρων εξουσίας, τα οποία προωθούν τα δικά τους Ψηφιακά Νομίσματα Κεντρικών Τραπεζών (CBDCs). Η συγκεκριμένη εξέλιξη αποδεικνύει ότι οι παραδοσιακοί χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί όχι μόνο δεν απειλούνται από την τεχνολογία, αλλά την ενσωματώνουν για να αποκτήσουν τη δυνατότητα άμεσης παρακολούθησης και περιορισμού των λαϊκών εισοδημάτων σε πραγματικό χρόνο. [1]
Η ιστορία της πολιτικής οικονομίας διδάσκει ότι κάθε τεχνολογική επανάσταση –από την εκβιομηχάνιση έως την πληροφορική– που εφαρμόστηκε χωρίς προηγούμενη αλλαγή στη δομή της ιδιοκτησίας και της εξουσίας, χρησιμοποιήθηκε τελικά για την αύξηση της παραγωγικότητας προς όφελος του κεφαλαίου και την τελειοποίηση των μηχανισμών επιτήρησης της κοινωνίας. [1]
Οι συγκεκριμένες θεσμικές παρεμβάσεις εντός του συστήματος
Η απάντηση στην τεχνολογική ασυδοσία δεν βρίσκεται στη φυγή προς εικονικά δίκτυα, αλλά στη διεκδίκηση συγκεκριμένων θεσμικών αναχωμάτων εντός του υφιστάμενου πλαισίου. Αυτό απαιτεί την επιβολή αυστηρών ρυθμιστικών κανόνων, τη φορολόγηση των ψηφιακών υπερκερδών στην πηγή τους, την προστασία των προσωπικών δεδομένων ως κοινωνικό αγαθό και τη θεσμική θωράκιση της εθνικής οικονομίας από τη χρηματοπιστωτική κερδοσκοπία. [1]
Όσο δεν ανατρέπεται αυτή η εξουσία, η τεχνολογία σε κάθε της μορφή θα τείνει να εντείνει την εκμετάλλευση και την ασυδοσία των ισχυρών. Για τον λόγο αυτό, η μόνη υπεύθυνη πολιτική στάση σήμερα είναι η βέλτιστη δυνατή διαχείριση της υφιστάμενης πραγματικότητας. Μέσα από τέτοιες απτές παρεμβάσεις που ενισχύουν τον δημόσιο έλεγχο απέναντι στα μονοπώλια, μπορούν να προστατευθούν τα κοινωνικά κεκτημένα και να ανοίξουν πραγματικές δίοδοι συμμετοχής, ώστε οι πολίτες να αποκτήσουν τα πραγματικά εργαλεία ελέγχου, μακριά από ψηφιακές ουτοπίες που λειτουργούν ως προπαγάνδα αποπροσανατολισμού της λαϊκής οργής. [1, 2]
Βιβλιογραφικές αναφορές
- [1] Varoufakis, Y. (2023). Technofeudalism: What Killed Capitalism. Random House. (Ανάλυση της μετατόπισης από τις αγορές στις ψηφιακές πλατφόρμες-φέουδα και της ανάδυσης των νέων τεχνο-ολιγαρχών). [1]
- [2] Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. PublicAffairs / Harvard Business School. (Η θεμελιώδης μελέτη για το πώς η ψηφιακή αρχιτεκτονική χρησιμοποιείται ως μέσο τροποποίησης της συμπεριφοράς και καθολικού ελέγχου προς όφελος του ιδιωτικού κεφαλαίου). [1]
- [3] Campbell-Verduyn, M. (2017). Governance in Blockchain Technologies & Social Contract Theories. Ledger Journal. (Πολιτική και φιλοσοφική κριτική των μοντέλων διακυβέρνησης του blockchain σε σχέση με τις παραδοσιακές έννοιες της κυριαρχίας). [1]
- [4] CSIS Report. (2023). Analyzing the Role of Blockchain Technology in Strengthening Democracies. Center for Strategic and International Studies. (Μελέτη για τα όρια, τις προκλήσεις και τη θεσμική ετοιμότητα που απαιτείται για τη διαχείριση των ψηφιακών τεχνολογιών από τα κράτη). [1]
- [5] Discourse Analysis. Technological Populism and Its Archetypes: The Blockchain Case. Aalborg University. (Ακαδημαϊκή ανάλυση της ρητορικής περί «ενδυνάμωσης των πολιτών» μέσω αλγορίθμων ως μια μορφή τεχνολογικού λαϊκισμού). [1]