Η θανάσιμη διαπάλη της αντισταλινικής νομενκλατούρας Λαβρέντι Μπέρια-Νικήτα Χρουστσόφ και η χρησιμοποίηση των Ζούκοφ και Μολότοφ...
Η περίοδος αμέσως μετά τον θάνατο του Ιωσήφ Στάλιν τον Μάρτιο του 1953 σηματοδότησε την πιο άγρια και σκοτεινή εσωκομματική σύγκρουση στην ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης. Στο επίκεντρο αυτής της διαπάλης βρέθηκε η ανάγκη της ανερχόμενης γραφειοκρατικής ελίτ (αντισταλινική νομενκλατούρα) να διασφαλίσει τα προνόμιά της, να κρύψει τα δικά της εγκλήματα και να εξαφανίσει τον μοναδικό άνθρωπο που κρατούσε τα κλειδιά των κρατικών μυστικών: τον Λαβρέντι Μπέρια.
1. To Υπόβαθρο: Ο Τρόμος της Νομενκλατούρας και τα «Ράμματα για τη Γούνα» τους
Κατά τη διάρκεια των μεγάλων εκκαθαρίσεων των δεκαετιών του '30 και του '40, κορυφαία στελέχη όπως ο Νικήτα Χρουστσόφ και ο Γκεόργκι Μαλενκόφ είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο στις διώξεις. Ειδικά ο Χρουστσόφ, ως Γενικός Γραμματέας στην Ουκρανία (από το 1938) και στη Μόσχα, είχε υπογράψει χιλιάδες λίστες θανάτου, εξοντώνοντας σχεδόν το σύνολο της τοπικής κομματικής ηγεσίας και ζητώντας διαρκώς από την κεντρική διοίκηση την αύξηση των «ποσοστών» των εκτελέσεων.
Όταν ο Στάλιν πέθανε, η νομενκλατούρα βρέθηκε αντιμέτωπη με έναν θανάσιμο κίνδυνο. Ο Μπέρια, ως επικεφαλής του ενοποιημένου Υπουργείου Εσωτερικών και Ασφαλείας (MVD/NKVD), κατείχε τους επίσημους, απόρρητους φακέλους. Είχε στα χέρια του όλα τα πειστήρια: τις προσωπικές υπογραφές του Χρουστσόφ και των άλλων για τις παράνομες εκτελέσεις έντιμων κομμουνιστών και τις αυθαιρεσίες τους στην Ουκρανία.
2. Η Συνωμοσία των Γιατρών και η «Πρώτη» Δολοφονία του Στάλιν
Όπως αποκαλύπτει ο Νίκος Βεργίδης στο βιβλίο του «Η διπλή δολοφονία του Στάλιν», η εξόντωση του Στάλιν ξεκίνησε εκ των έσω. Όταν ο Στάλιν υπέστη το μοιραίο εγκεφαλικό επεισόδιο στο κρεβάτι του, τα ηγετικά στελέχη της νομενκλατούρας, με πρώτους τον Χρουστσόφ και τον Μαλενκόφ, καθυστέρησαν εσκεμμένα για πολλές κρίσιμες ώρες να καλέσουν ιατρική βοήθεια.
Άφησαν τον Στάλιν αβοήθητο, καθώς γνώριζαν ότι αν επιζούσε, ήταν έτοιμος να προχωρήσει σε νέες εκκαθαρίσεις που θα έπλητταν την ίδια τη γραφειοκρατική ελίτ. Αυτή η σκόπιμη ολιγωρία αποτέλεσε την πρώτη, φυσική δολοφονία του ηγέτη της ΕΣΣΔ. Ο Χρουστσόφ είχε κάθε συμφέρον να μη μαθευτεί ποτέ αυτό το έγκλημα, και ο μόνος που μπορούσε να το αποδείξει μέσω των ιατρικών φακέλων και των αναφορών της ασφάλειας ήταν ο Μπέρια.
3. Το Σημείο Μηδέν: Η Σύμπτωση και ο Φόβος
Παραδόξως, αμέσως μετά τον θάνατο του Στάλιν, οι πολιτικές θέσεις του Μπέρια και της υπόλοιπης νομενκλατούρας (περιλαμβανομένου του Χρουστσόφ) συμπίπταν σε πολλά σημεία. Και οι δύο πλευρές ήθελαν τη χαλάρωση του τρόμου, την αμνηστία στα Γκουλάγκ και το σταμάτημα των νέων διώξεων, καθώς όλοι επιζητούσαν σταθερότητα.
Όμως, η νομενκλατούρα φοβόταν θανάσιμα τον Μπέρια.
- Η Έκθεση του Μαΐου 1953: Το ποτήρι ξεχείλισε όταν ο Μπέρια παρουσίασε στο Προεδρείο επίσημη έκθεση που κατήγγειλε τις «σοβαρές διαστρεβλώσεις της εθνικής πολιτικής» στη Δυτική Ουκρανία, φωτογραφίζοντας ευθέως και απειλώντας τον Χρουστσόφ για το αιματηρό του παρελθόν στην περιοχή.
- Ο Σκοπός του Χρουστσόφ: Ο Χρουστσόφ κατάλαβε ότι αν ο Μπέρια έδινε στη δημοσιότητα αυτούς τους φακέλους, ο ίδιος θα κατέληγε στο εκτελεστικό απόσπασμα. Έπρεπε να δράσει αστραπιαία, να εξοντώσει τον Μπέρια, να «θάψει» τα αρχεία και να φορτώσει αργότερα όλα τα εγκλήματα των εκκαθαρίσεων αποκλειστικά στον Στάλιν για να βγει ο ίδιος «καθαρός».
4. Η Παγίδευση και Χρησιμοποίηση των Μολότοφ και Ζούκοφ
Για να ανατρέψει τον πανίσχυρο Μπέρια, ο οποίος ήλεγχε τις δυνάμεις ασφαλείας, ο Χρουστσόφ έστησε μια πολιτική και στρατιωτική συμμαχία, παγιδεύοντας δύο ιστορικές μορφές που δεν είχαν καμία σχέση με τον δικό του αντισταλινισμό:
Α) Η Πολιτική Κάλυψη: Βιατσεσλάβ Μολότοφ
Ο Μολότοφ, ο πιο πιστός και στενός συνεργάτης του Στάλιν, μισούσε τον Μπέρια, θεωρώντας τον τυχοδιώκτη που είχε τρυπώσει στο περιβάλλον του Στάλιν και απειλούσε τη σοσιαλιστική πορεία της χώρας με τις ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις που πρότεινε (όπως η υποχώρηση στο θέμα της Ανατολικής Γερμανίας).
- Ο Χρουστσόφ πλησίασε τον Μολότοφ και τον έπεισε ότι ο Μπέρια σχεδίαζε «αντεπαναστατικό πραξικόπημα».
- Ο Μολότοφ, πιστεύοντας ακράδαντα ότι προστάτευε την Επανάσταση, έδωσε την απαραίτητη πολιτική έγκριση και το κύρος του για την εξουδετέρωση του Μπέρια, χωρίς να υποψιάζεται το πραγματικό σχέδιο του Χρουστσόφ.
Β) Η Στρατιωτική Ισχύς: Στρατάρχης Γκεόργκι Ζούκοφ
Ο Χρουστσόφ χρειαζόταν τον Στρατό για να αντιμετωπίσει την ένοπλη φρουρά του Μπέρια. Ο Ζούκοφ, ο θρυλικός στρατάρχης της Νίκης, είχε υποβαθμιστεί επί Στάλιν και έβλεπε τον Μπέρια ως τον κύριο υπαίτιο για τις ίντριγκες εις βάρος των στρατιωτικών.
- Ο Χρουστσόφ εκμεταλλεύτηκε αυτό το μίσος. Κάλεσε κρυφά τον Ζούκοφ και του ζήτησε να αναλάβει το επιχειρησιακό σκέλος της σύλληψης.
- Ο Ζούκοφ συμφώνησε, νομίζοντας ότι εκτελούσε μια πατριωτική αποστολή σταθερότητας. Στις 26 Ιουνίου 1953, ο Ζούκοφ ήταν αυτός που μπήκε ένοπλος στην αίθουσα του συμβουλίου του Κρεμλίνου, ακινητοποίησε φυσικά τον Μπέρια και έφερε μεραρχίες αρμάτων μάχης στη Μόσχα για να εξουδετερώσει τυχόν αντίδραση των δυνάμεων του MVD.
5. Το Τέλος: Εκτέλεση στο Σκοτάδι και η Προδοσία του 1957
Αντίθετα με τις μεγάλες, δημόσιες και ανοιχτές Δίκες της Μόσχας της δεκαετίας του '30, η εξόντωση του Μπέρια έγινε με μεθόδους μαφίας και πλήρους συσκότισης:
- Η εν ψυχρώ εκτέλεση: Φοβούμενοι ότι αν ο Μπέρια μιλούσε σε ανοιχτή δίκη θα αποκάλυπτε τα εγκλήματα της νομενκλατούρας στην Ουκρανία και τις ραδιουργίες γύρω από την ιατρική περίθαλψη του Στάλιν, οι συνωμότες δεν τον οδήγησαν ποτέ σε πραγματικό δικαστήριο. Εκτελέστηκε κρυφά, χωρίς δημόσια διαδικασία, με τον Στρατηγό Μοσκαλένκο και τον Μπατίτσκι να τον πυροβολούν στο κεφάλι σε ένα υπόγειο.
Μόλις ο Μπέρια εξοντώθηκε και οι φάκελοι «κάηκαν», ο Χρουστσόφ άνοιξε τα χαρτιά του. Το 1956 εξαπέλυσε τη «Μυστική Έκθεση» κατά του Στάλιν. Όταν ο Μολότοφ και ο Ζούκοφ κατάλαβαν την προδοσία, ήταν πλέον αργά:
- Το 1957, ο Μολότοφ προσπάθησε να ανατρέψει τον Χρουστσόφ σχηματίζοντας την «Αντικομματική Ομάδα», αλλά ο Χρουστσόφ, έχοντας εδραιώσει τη δύναμή του, τον καθαίρεσε και τον εξόρισε στη Μογγολία.
- Την ίδια χρονιά (1957), ο Χρουστσόφ στράφηκε και κατά του Ζούκοφ, καθαιρώντας τον από Υπουργό Άμυνας με την ψευδή κατηγορία του «Βοναπαρτισμού», φοβούμενος τη δημοτικότητά του.
Το Συμπέρασμα:
Με τη δολοφονία του Μπέρια, ο Χρουστσόφ ολοκλήρωσε αυτό που ο Νίκος Βεργίδης ονομάζει «Διπλή Δολοφονία του Στάλιν». Αφού χρησιμοποίησε σαν ασπίδα το κύρος του Μολότοφ και τη δύναμη του Ζούκοφ για να βγάλει από τη μέση τον μοναδικό μάρτυρα, ο Χρουστσόφ πέταξε και τους δύο στο περιθώριο. Ελεύθερος πλέον, εξαπέλυσε τη χολή και το δηλητήριο της αποσταλινοποίησης, φορτώνοντας τις δικές του απάνθρωπες διώξεις της Ουκρανίας στον νεκρό Στάλιν, εδραιώνοντας την απόλυτη εξουσία της αντισταλινικής γραφειοκρατικής νομενκλατούρας.
Πώς ο Χρουστσόφ ξεγέλασε τον Μολότοφ, χρησιμοποίησε τον Ζούκοφ και κατέληξε να τους εξοντώσει πολιτικά
Η δραματική ολομέλεια της κεντρικής επιτροπής τον Ιούνιο του 1957 αποτέλεσε μία από τις πιο άγριες εσωκομματικές συγκρούσεις στην ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης. Κατά τη διάρκεια της σύσκεψης, ο Βιατσεσλάβ Μολότοφ επιχείρησε να καθαιρέσει τον Νικήτα Χρουστσόφ, κατηγορώντας την ηγεσία του ως εμπειρική και δημαγωγική. Ωστόσο, η πλάστιγγα έγειρε οριστικά υπέρ του Χρουστσόφ χάρη στην καταλυτική παρέμβαση του θρυλικού στρατάρχη, Γκεόργκι Ζούκοφ, ο οποίος μετέφερε εσπευσμένα τα μέλη της κεντρικής επιτροπής στη Μόσχα και ξεκαθάρισε ότι ο στρατός δεν θα ανεχόταν την ανατροπή του ηγέτη.
Στη θυελλώδη αυτή αναμέτρηση, ο Μολότοφ βρέθηκε εγκλωβισμένος στην ίδια του την ιστορία. Το 1953, ο Χρουστσόφ είχε χρησιμοποιήσει και ξεγελάσει τον Μολότοφ για να εξοντώσει τον επικεφαλής της μυστικής αστυνομίας, Λαβρέντι Μπέρια. Η κίνηση αυτή ήταν ζωτικής σημασίας για τον Χρουστσόφ, καθώς ο Μπέρια, ο οποίος συμμετείχε ενεργά στο παρασκήνιο της εξουσίας και στις ίντριγκες γύρω από τον θάνατο του Στάλιν, είχε στα χέρια του τα αρχεία με τα εγκλήματα του ίδιου του Χρουστσόφ από την εποχή των μεγάλων εκκαθαρίσεων στην Ουκρανία και τη Μόσχα
. Ξεμπερδεύοντας με τον Μπέρια, ο Χρουστσόφ κατάφερε να εξαφανίσει τα ενοχοποιητικά στοιχεία εις βάρος του, να φορτώσει όλα τα εγκλήματα αποκλειστικά στον Στάλιν μέσω της αποσταλινοποίησης και να παρουσιαστεί ως «αθώος» μεταρρυθμιστής. [
1,
2,
3,
4]
Έτσι, το 1957, ο Μολότοφ βρέθηκε ο ίδιος στο στόχαστρο, με τον Χρουστσόφ να του καταλογίζει τα εγκλήματα των σταλινικών εκκαθαρίσεων, στα οποία ο Χρουστσόφ ήταν εξίσου συνένοχος. Παρά την πολιτική του απομόνωση και τις ακραίες πιέσεις, ο Μολότοφ επέδειξε απόλυτη ακαμψία. Ήταν ο μόνος από τους συνωμότες που αρνήθηκε να λυγίσει, δεν έκανε καμία δήλωση μετάνοιας και στην τελική ψηφοφορία τήρησε τη μοναδική αποχή. Αντί της εκτέλεσης, ο Χρουστσόφ επέλεξε την πολιτική του εξορία, υποβαθμίζοντάς τον σε πρεσβευτή στη Μογγολία. [
1]
Η πολιτική επιβίωση του Χρουστσόφ, ωστόσο, επισκιάστηκε από μια πράξη απόλυτης αχαριστίας προς τον άνθρωπο που τον έσωσε. Μόλις τέσσερις μήνες μετά, τον Οκτώβριο του 1957, ο Χρουστσόφ, φοβούμενος την τεράστια δημοτικότητα και την επιρροή του Ζούκοφ στις ένοπλες δυνάμεις, έστησε μια πολιτική παγίδα. Εκμεταλλευόμενος ένα επίσημο ταξίδι του στρατάρχη στο εξωτερικό, συγκάλεσε εκτάκτως την κεντρική επιτροπή, τον καθαίρεσε από τη θέση του υπουργού άμυνας και τον απομάκρυνε από το πολιτικό γραφείο. Ο Ζούκοφ κατηγορήθηκε ανυπόστατα για βοναπαρτισμό –ότι δηλαδή προσπάθησε να θέσει τον στρατό πάνω από το κόμμα– και οδηγήθηκε σε έναν ταπεινωτικό συμβιβασμό και στην πλήρη αποστρατεία. [
1,
2]
Η ιστορική ειρωνεία ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του 1964, όταν το ίδιο το πολιτικό γραφείο στράφηκε εναντίον του Χρουστσόφ για τις δικές του αυθαιρεσίες, τον εγωκεντρισμό και τους αποτυχημένους χειρισμούς του, αναγκάζοντάς τον σε παραίτηση. Έχοντας αποξενώσει τους πάντες, ο Χρουστσόφ δεν είχε πλέον κανέναν Ζούκοφ για να τον προστατεύσει.
Μετά την πτώση του Χρουστσόφ, ο Ζούκοφ βγήκε σταδιακά από την απομόνωση και στα απομνημονεύματά του, καθώς και σε προσωπικές του σημειώσεις, εξέφρασε όλη του την πικρία. Κατέρριψε τον μύθο του Χρουστσόφ ως στρατιωτικής αυθεντίας, καταλογίζοντάς του βαριές ευθύνες για τις στρατιωτικές καταστροφές στο Κίεβο και το Χάρκοβο κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Τον περιέγραψε ως έναν άνθρωπο παρορμητικό, χωρίς βαθιά μόρφωση, που καθοδηγούνταν από προσωπική ματαιοδοξία. Για τον μεγάλο στρατάρχη, η πτώση και ο κατ' οίκον περιορισμός του Χρουστσόφ αποτέλεσαν μια βαθιά αίσθηση ηθικής και ιστορικής δικαίωσης απέναντι στις αυθαιρεσίες που είχε υποστεί από τον επικεφαλής της νομενκλατούρας. [
1Lavrentiy Beria - Wikipedia
Khrushchev wrote in his memoirs that immediately after Stalin's stroke, Beria had gone about "spewing hatred against [Stalin] and mocking him". When Stalin show...
History of the Soviet Union (1953–1964) - Wikipedia
Nikolai Bulganin ended up managing the Stavropol Economic Council. Also banished was Lazar Kaganovich, sent to manage a potash works in the Urals before being e...
The arrest and execution of Lavrentiy Beria - Бабель
12 Ιουλ 2024 — However, local officials were frightened and immediately began to repent and point out the "gross distortion of the Leninist-Stalinist national policy." For exa...
Lost Liberal Opportunities in the Soviet Union
28 Δεκ 2019 — Christmas 1953: Lost Liberal Opportunities in the Soviet Union * The Cold War eased slightly in 1953. In July, an armistice ended fighting in the Korean War, th...
What were the crimes of Nikita Khrushchev before ...
15 Αυγ 2023 — All three sources should be taken with a grain of salt. The first two were trying to whitewash Stalin's reputation and Kruschev was trying to minimize his invol...
Anti-Party Group - Wikipedia
In 1958, Premier Bulganin, the intended beneficiary of the "anti-party group", was forced to retire and Khrushchev became Premier as well. In 1961, in the wake ...
