ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑ ΒΙΕΤΝΑΜ, ΚΟΜΙΝΤΕΡΝ ΚΑΙ ΧΟ ΤΣΙ ΜΙΝΧ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΥΣ ΤΡΟΤΣΚΙΣΤΕΣ:

Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΤΟΥ 1945 ΣΤΟ ΒΙΕΤΝΑΜ

Χο Τσι Μινχ (1890–1969): Ο φωτισμένος αρχιτέκτονας της ελευθερίας του Βιετνάμ. Με τη σεμνότητα, την πνευματική του ανωτερότητα και την τιτάνια αγωνιστικότητά του, ενέπνευσε την οικουμένη και πέρασε στην αιωνιότητα ως παγκόσμιο σύμβολο αξιοπρέπειας και αυτοδιάθεσης των λαών.

Η ιδεολογική βάση της ρήξης

Η αντιπαράθεση στο βιετναμέζικο κίνημα αφορούσε δύο ριζικά διαφορετικές στρατηγικές για την επανάσταση σε μια αποικιοκρατούμενη χώρα.

• Η προσέγγιση του Κομμουνιστικού Κόμματος Βιετνάμ και της Κομιντέρν (Γραμμή των Σταδίων): Ευθυγραμμισμένη με την επίσημη γραμμή της Τρίτης Διεθνούς (Komintern) και καθοδηγούμενη από τον Χο Τσι Μινχ, έθετε ως άμεση προτεραιότητα το Εθνικοαπελευθερωτικό Στάδιο. Για να επιτευχθεί η εκδίωξη των Γάλλων, κρίθηκε αναγκαία η συγκρότηση ενός ευρύτατου πατριωτικού μετώπου (Βιετμίνχ), το οποίο περιλάμβανε συμμαχίες ακόμη και με στοιχεία της εγχώριας αστικής τάξης ή των προοδευτικών γαιοκτημόνων. Η σοσιαλιστική επανάσταση μετατίθετο για το επόμενο στάδιο.
• Η προσέγγιση της Αριστερής Αντιπολίτευσης (Διαρκής Επανάσταση): Οι Βιετναμέζοι Τροτσκιστές υποστήριζαν ότι η εθνική απελευθέρωση δεν μπορούσε να διαχωριστεί από την κοινωνική. Θεωρούσαν ότι η ντόπια αστική τάξη θα συμβιβαζόταν τελικά με τους ιμπεριαλιστές. Συνεπώς, πρότειναν την άμεση σύνδεση του αντιαποικιακού αγώνα με την αγροτική μεταρρύθμιση (μοίρασμα της γης) και το πέρασμα της εξουσίας απευθείας σε εργατικά συμβούλια.

Το Πείραμα της Συνεργασίας (1933-1937)

Σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε στην Ευρώπη ή την ΕΣΣΔ την ίδια περίοδο, στο Νότιο Βιετνάμ (Κοχινκίνα) οι δύο τάσεις πέτυχαν μια προσωρινή, τακτική συμμαχία. Καθώς το γαλλικό δίκαιο απαγόρευε την επίσημη ίδρυση κομμάτων, οι δύο πλευρές εξέδωσαν από κοινού τη νόμιμη εφημερίδα La Lutte (Ο Αγώνας). Η σύμπραξη αυτή αποδείχθηκε εξαιρετικά ισχυρή στο εργατικό κίνημα της Σαϊγκόν. Στις δημοτικές εκλογές της πόλης, το κοινό ψηφοδέλτιο των Μαρξιστών κατέγραψε σημαντικές επιτυχίες εκλέγοντας κοινούς αντιπροσώπους, γεγονός που θορύβησε τις γαλλικές αρχές.

Η Πολιτική Ρήξη του 1937-1939

Η συμμαχία διαλύθηκε όταν η διεθνής συγκυρία άλλαξε. Η άνοδος του Λαϊκού Μετώπου (Front Populaire) στην εξουσία της Γαλλίας ανάγκασε το επίσημο Κομμουνιστικό Κόμμα να μετριάσει την επιθετική αντιαποικιακή ρητορική του, προκειμένου να μην υπονομευθεί η γαλλική κυβέρνηση, η οποία θεωρούνταν ανάχωμα κατά του φασισμού στην Ευρώπη.

Οι Τροτσκιστές κατήγγειλαν αυτή τη στάση ως συμβιβασμό, διατήρησαν τη σκληρή αντιιμπεριαλιστική τους ατζέντα και κέρδισαν έδαφος στα συνδικάτα. Στις περιφερειακές εκλογές του 1939 στη Σαϊγκόν, οι Τροτσκιστές κατέβηκαν αυτόνομα και επικράτησαν με ευρεία πλειοψηφία έναντι του κυβερνητικού συνασπισμού και του επίσημου κομμουνιστικού ψηφοδελτίου.

Αυτή η πολιτική στάση των Τροτσκιστών την περίοδο 1937-1939, αν και ενδεδυμένη με ριζοσπαστική ορολογία, λειτούργησε αντικειμενικά προς όφελος των δυνάμεων του Άξονα. Η στρατηγική της φασιστικής Γερμανίας και των συμμάχων της στόχευε ευθέως στην πολιτική απομόνωση και την εσωτερική αποσταθεροποίηση του Λαϊκού Μετώπου της Γαλλίας. Επιτιθέμενοι στη γαλλική κυβέρνηση σε μια τόσο κρίσιμη διεθνή συγκυρία, οι Τροτσκιστές αποδυνάμωναν το παγκόσμιο αντιφασιστικό μέτωπο, προσφέροντας αντικειμενικά πολιτικά επιχειρήματα και πλεονέκτημα στις δυνάμεις που προετοίμαζαν τον παγκόσμιο πόλεμο.

Εξάλλου, η Σοβιετική Ένωση, η οποία υποστήριζε και καθοδηγούσε τη διεθνή εφαρμογή της θεωρίας των σταδίων, απέδειξε έμπρακτα τη δέσμευσή της στον αντιφασιστικό αγώνα. Ήταν η μόνη χώρα που υποστήριξε ενεργά τη Δημοκρατική Ισπανία κατά τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο, αποστέλλοντας τεράστιες ποσότητες πολεμικού υλικού, εκατοντάδες πολεμικά αεροπλάνα, καθώς και εθελοντές σοβιετικούς αεροπόρους και στρατιωτικούς συμβούλους, την ίδια ώρα που οι δυτικές δημοκρατίες τηρούσαν τη στάση της «μη επέμβασης» αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο στον φασισμό.

Στρατηγικές Αστοχίες των Τροτσκιστών κατά τον Εθνικοαπελευθερωτικό Αγώνα

Από τη δημοσιογραφική και ιστορική ανάλυση της περιόδου, προκύπτει ότι η πολιτική όσων επέμεναν στην τροτσκιστική γραμμή χαρακτηρίστηκε από μια σειρά σοβαρών τακτικών και στρατηγικών σφαλμάτων, τα οποία αντικειμενικά λειτούργησαν ως τροχοπέδη για την ενότητα και την αποτελεσματικότητα του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος:

• Υποτίμηση του Εθνικού Ζητήματος: Στα επίσημα κείμενα και τα έντυπα των τροτσκιστικών ομάδων παρατηρήθηκε μια συστηματική απουσία ή και πλήρης αποφυγή όρων-κλειδιών όπως «πατρίδα», «ανεξαρτησία» ή «Βιετνάμ». Εμμένοντας αποκλειστικά σε μια στενά ταξική ρητορική, αδυνατούσαν να αντιληφθούν ότι σε μια αποικιοκρατούμενη χώρα, το εθνικό αίσθημα αποτελεί την κύρια κινητήριο δύναμη των μαζών. Η δογματική αυτή προσέγγιση αποξένωσε μεγάλες λαϊκές μάζες, ιδιαίτερα την πολυπληθή αγροτιά, η οποία επιζητούσε πρωτίστως την αποτίναξη του γαλλικού ζυγού.
• Υπονόμευση του Αντιφασιστικού και Αντιαποικιακού Μετώπου: Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η άρνηση των Τροτσκιστών να συμμετάσχουν στο ευρύ πατριωτικό μέτωπο των Βιετμίνχ δημιούργησε σοβαρά προβλήματα διάσπασης. Την ώρα που η χώρα αντιμετώπιζε τη διπλή κατοχή Γάλλων και Ιαπώνων, οι τροτσκιστικές ομάδες επέμεναν σε μια μαξιμαλιστική ατζέντα άμεσης κοινωνικής επανάστασης. Αυτή η στάση εμπόδιζε τη συγκέντρωση όλων των εθνικών δυνάμεων κάτω από μια ενιαία διοίκηση, αποδυναμώνοντας το μέτωπο απέναντι στους ξένους εισβολείς.
• Αποσταθεροποίηση της Επαναστατικής Εξουσίας το 1945: Τον Αύγουστο του 1945, όταν οι Βιετμίνχ εγκαθίδρυναν τη νέα προσωρινή κυβέρνηση, οι Τροτσκιστές προχώρησαν στη δημιουργία αυτόνομων, παράλληλων ένοπλων «Λαϊκών Επιτροπών» στη Σαϊγκόν. Η κίνηση αυτή, σε μια στιγμή που τα βρετανικά και γαλλικά στρατεύματα ετοιμάζονταν να αποβιβαστούν για να καταστείλουν την ανεξαρτησία, δημιούργησε μια επικίνδυνη κατάσταση δυαδικής εξουσίας. Η άρνησή τους να πειθαρχήσουν στις εντολές του κεντρικού επαναστατικού κέντρου στερούσε από το κίνημα την απαραίτητη στρατιωτική και πολιτική ομοιογένεια που απαιτούσαν οι κρίσιμες πολεμικές συνθήκες.

Η Στάση και η Εξέλιξη της Βάσης των Τροτσκιστών

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες έντονης πολιτικής πόλωσης, η στάση των ίδιων των αγωνιστών που είχαν αναφερθεί στο τροτσκιστικό ρεύμα διαφοροποιήθηκε ριζικά:

• Μαζική Προσχώρηση στις Γραμμές των Βιετμίνχ: Η συντριπτική πλειοψηφία των απλών μελών και υποστηρικτών των τροτσκιστικών ομάδων, βλέποντας την ανάγκη για αποτελεσματικό εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα στην πράξη, εγκαθίλειψε τη δογματική ηγεσία της Αριστερής Αντιπολίτευσης. Αντιλαμβανόμενοι ότι οι Βιετμίνχ αποτελούσαν τη μόνη πραγματική, οργανωμένη δύναμη που μπορούσε να νικήσει τους αποικιοκράτες, πέρασαν μαζικά στις γραμμές του Κομμουνιστικού Κόμματος Βιετνάμ, ενισχύοντας το μέτωπο.
• Η Απομόνωση όσων Επέμεναν στην Τροτσκιστική Γραμμή: Αντίθετα, μια μικρή ομάδα στελεχών επέμεινε δογματικά στην παραδοσιακή τροτσκιστική γραμμή, αρνούμενη κάθε συμβιβασμό ή ένταξη στον εθνικό σχεδιασμό. Αυτή η στάση τους απομόνωσε πλήρως από το μαζικό λαϊκό κίνημα, με αποτέλεσμα να θεωρηθούν από την επαναστατική κυβέρνηση ως στοιχεία εσωτερικής αποσταθεροποίησης και υπονόμευσης του κοινού μετώπου σε περίοδο πολέμου.

Τα Γεγονότα του 1945 και η Επίλυση της Σύγκρουσης

Η κορύφωση της σύγκρουσης επήλθε τον Αύγουστο του 1945, με τη συνθηκολόγηση της Ιαπωνίας και το κενό εξουσίας που δημιουργήθηκε. To μέτωπο των Βιετμίνχ υπό τον Χο Τσι Μινχ ξεκίνησε την «Επανάσταση του Αυγούστου» και εγκαθίδρυσε τη Λαϊκή Δημοκρατία του Βιετνάμ στον Βορρά.

Στον Νότο (Σαϊγκόν), η κατάσταση ήταν πιο περίπλοκη. Οι Τροτσκιστές είχαν οργανώσει ένοπλες λαϊκές επιτροπές και εργατικά συμβούλια, ελέγχοντας σημαντικούς θύλακες. Η ηγεσία των Βιετμίνχ, επιδιώκοντας την απόλυτη συγκέντρωση των δυνάμεων και τον έλεγχο της κρατικής εξουσίας ενόψει της επικείμενης επιστροφής των γαλλικών στρατευμάτων, έκρινε ότι η ύπαρξη αυτόνομων ένοπλων σχηματισμών με διαφορετική στρατηγική αποτελούσε απειλή για την επιτυχία της επανάστασης. Με εντολή των τοπικών οργάνων των Βιετμίνχ, ξεκίνησε μια συντονισμένη επιχείρηση αφοπλισμού. Οι δομές όσων επέμεναν στην τροτσκιστική γραμμή διαλύθηκαν με τη βία και η συντριπτική πλειοψηφία των στελεχών τους, συμπεριλαμβανομένου του Τα Θου Θάου, συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν στο πεδίο.

Η Στάση των Εναπομεινάντων Τροτσκιστών κατά τις Δεκαετίες του 1960 και 1970

Κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Βιετνάμ (δεκαετίες 1960 και 1970), η παρουσία όσων είχαν απομείνει πιστοί στην τροτσκιστική γραμμή περιορίστηκε αποκλειστικά στο εσωτερικό του Νοτίου Βιετνάμ (Δημοκρατία του Βιετνάμ) και στο εξωτερικό (κυρίως στη Γαλλία). Η στάση τους απέναντι στην κλιμάκωση της αμερικανικής ιμπεριαλιστικής επέμβασης και την τελική εδραίωση της εξουσίας του Κομμουνιστικού Κόμματος διαμορφώθηκε ως εξής:

• Αντιιμπεριαλιστική Δράση στην Παρανομία: Στο εσωτερικό του ελεγχόμενου από τις ΗΠΑ Νότου, ορισμένοι εναπομείναντες πυρήνες με τροτσκιστικές αναφορές επιχείρησαν να αναπτύξουν δράση μέσα στο εργατικό κίνημα και τα συνδικάτα της Σαϊγκόν. Κράτησαν σταθερά αντιιμπεριαλιστική στάση, καταγγέλλοντας τις αμερικανικές δυνάμεις και το δικτατορικό καθεστώς του Νγκο Ντινχ Ντιέμ.
• Η Θέση για την Εδραίωση της Εξουσίας: Όταν ο πόλεμος ολοκληρώθηκε με τη μεγάλη νίκη του 1975, την απελευθέρωση του Νότου και την επίσημη ενοποίηση της χώρας υπό την καθοδήγηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Βιετνάμ, οι εναπομείναντες τροτσκιστές βρέθηκαν μπροστά σε ένα ιστορικό γεγονός. Αναγνώρισαν πλήρως και επίσημα τη νίκη της επανάστασης έναντι του αμερικανικού ιμπεριαλισμού, χαρακτηρίζοντάς την ως ένα ιστορικό επίτευγμα των Βιετναμέζων εργατών και αγροτών.
• Κριτική Υποστήριξη και Θεωρητική Διαφωνία: Παρά την ξεκάθαρη αναγνώριση της νίκης, όσοι επέμεναν στην τροτσκιστική ιδεολογία διατήρησαν τις θεωρητικές τους επιφυλάξεις. Χαρακτήρισαν το νέο ενοποιημένο κράτος ως ένα «παραμορφωμένο εργατικό κράτος» (deformed workers' state) κατά τα πρότυπα της ΕΣΣΔ. Υποστήριξαν ότι, αν και η καπιταλιστική ιδιοκτησία και η αποικιοκρατία καταργήθηκαν, η εξουσία δεν πέρασε σε αυθεντικά, αυτόνομα εργατικά συμβούλια αλλά συγκεντρώθηκε στα χέρια μιας κομματικής γραφειοκρατίας.

Συνεπώς, δεν αμφισβήτησαν ποτέ το γεγονός της νίκης της επανάστασης, αλλά συνέχισαν να ασκούν κριτική στο οργανωτικό και πολιτικό μοντέλο που εφαρμόστηκε μετά την ενοποίηση.

Ιστορικό Συμπέρασμα

Από την οπτική της ιστορικής επιστήμης, η εξέλιξη αυτή εντάσσεται στη γενικότερη νομοτέλεια των λενινιστικών κομμάτων της εποχής, τα οποία λειτουργούσαν με βάση την αρχή του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού. Η αρχή αυτή επέβαλλε την απόλυτη ενότητα δράσης και την εξάλειψη κάθε εσωτερικής ή εξωτερικής φραξιονιστικής αντιπολίτευσης, προκειμένου το κόμμα να λειτουργεί ως συμπαγής πολιτικός και στρατιωτικός μηχανισμός σε συνθήκες πολέμου. Μετά το 1945, το τροτσκιστικό ρεύμα έπαψε να υφίσταται ως οργανωμένη πολιτική οντότητα στο Βιετνάμ, αφήνοντας το Κομμουνιστικό Κόμμα ως τον μοναδικό καθοδηγητή του εθνικού και κοινωνικού μετασχηματισμού της χώρας.